(30 Mayıs 1924, Göllübağ
Köyü, Harput/Elazığ - 8 Şubat 2001, İstanbul)
Gazeteci, yazar, edebiyat tarihçisi. Ferhat Fırat
(Tercüman gazetesi, 1956) imzasını da kullandı. Münire Hanım ile Harput Sarayhatun Camii’nde müezzinlik yapan Ömer Kabaklı’nın oğlu. Çocukluğu Göllübağ’da geçti.
Henüz üç yaşındayken babasını kaybetti.
Elazığ
Numune Mektebi’yle aynı binada açılan ortaokuldan ve
1944'te
Elazığ Lisesi’nden mezun oldu. 1948'de İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu öğrencisi olarak İÜEF
Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi. İlk görev yeri olan Diyarbakır Lisesi’nde edebiyat öğretmenliği
(1948–50) sırasında Süleyman Nazif ve Ziya Gökalp gibi ünlü Diyarbakırlılar
için geceler düzenledi. Karacadağ adlı Halkevi dergisinin yönetimini
üstlendi. Askerliğini Manisa’da tamamladıktan sonra 1951'de Aydın Ticaret
Lisesi’ne edebiyat öğretmeni olarak atandı; burada tanıştığı
matematik öğretmeni Meşkûre Elbir’le evlendi. Ticaret
Lisesi’nden sonra Aydın Lisesi’nde bir süre görev yaptı. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından gönderildiği Paris’te bir yıllık stajını tamamladı.
Dönüşte, İstanbul Eğitim Enstitüsü’nde göreve başladı. Bir süre sonra Yüksek Öğretmen Okulu’na tayin edildi. Bu arada
Aydın’da görev yaparken başladığı Hukuk Fakültesi’nden mezun oldu (1955–60).
Yüksek Öğretmen Okulu’nda 1969'dan emekli olduğu
1974'e kadar öğretim görevlisi olarak çalıştı. 1975’de
emekli oldu. Emekli olduktan sonra Türk Musikisi Devlet Konservatuarı’nda Türk
edebiyatı dersleri verdi. Türkiye Aydınlar Ocağı, Türk Edebiyatı Vakfı ve
Türkiye Gazeteciler Cemiyeti üyesiydi. Eyüp Mezarlığı’nda gömülüdür.
Yazı
hayatına şiirle başladı, “Yunus Emre mi
Haklı Gölpınarlı mı?” başlıklı ilk yazısı 1946’da Son Saat gazetesinde
yayımlandı. Aynı yıllarda Hisar ve Yeni İstanbul dergilerinde
şiirleri;
Nurettin Topçu’nun çıkardığı Hareket dergisinde “Ayın
Hercümerci” başlığı altında eleştiri yazıları; Bizim Türkiye dergisinde siyasî hiciv ve
tahlilleri çıktı. 1956’da Tercüman gazetesinin açtığı fıkra
yarışmasında Emil Galip Sandalcı ve Hakkı Gülmen’le birlikte birinci oldu. 1957
yılı sonunda “Gün Işığında” başlığıyla Tercüman gazetesinde günlük yazılar yazmaya başladı. Paris’teki stajı sırasında da aynı gazeteye haftada bir “Paris Mektubu”
gönderdi. 1961’e kadar aralıklarla yazdığı Tercüman’da,
1961’den sonra “Gün Işığı” başlığı
altında sürekli yazdı. 3 Ekim 1986 tarihinde Tercüman’dan ayrılarak kısa ömürlü bir gazete olan Yeni Haber’de
yazmaya başladı.
1988’de döndüğü eski gazetesinde 2 Mart 1991 tarihine kadar
yazılarına devam
etti. Kapanmasından kısa bir süre önce Tercüman’dan
ayrılarak Türkiye gazetesine geçti; bu gazetedeki 19 Kasım 2000 tarihli son yazısı “Damda Deve Aranır mı?”
başlığını taşımaktadır. Yazıları; Bizim Türkiye, Çağrı, Gençlik, Hareket,
Hisar, Karacadağ, İslam, İslam’ın İlk Emri, İstanbul, Komünizme Karşı Mücadele,
Kubbealı Akademi Mecmuası, Kültür ve Sanat, Mavera, Mektep, Milli Gençliğin
Sesi, Pınar, Sancak, Sebilürreşad, Sur, Tercüman, Tohum, Türk Edebiyatı, Türk
Folklor Araştırmaları, Türkiye, Yeni Haber gibi dergi ve gazetelerde
yayımlandı.
Nihat Sami Banarlı,
Mehmet Kaplan, Mümtaz Turhan, Tarık Buğra ve İrfan Atasagun gibi arkadaşları
ile 1972'de
Türk Edebiyatı Cemiyeti’ni kurdu ve
başkanlığını yaptı. Cemiyetin yayın organı olarak Ocak 1972’de Türk Edebiyatı dergisini çıkardı ve yönetti (38 sayı,
1972-75). 1978’de ömrünün sonuna kadar başkanlığını yapacağı Türk Edebiyatı Vakfı’nın kurulmasına öncülük etti. Kabaklı,
siyasi yorum ve tartışma yazılarında Türk toplumunun güncel sorunlarını
geçmişin maddi ve manevi değerleri açısından ele aldı ve yorumladı. Türk
edebiyatı tarihi üzerine olan çalışmaları nesnel bir edebiyat tarihi olmaktan
çok, edebiyat tarihi üzerine zaman zaman öznelliğin ağır bastığı bir
yorum/deneme olarak değerlendirildi.
Kabaklı'nın
ilk baskısı 1965–1966 yıllarında Türkiye Yayınevi tarafından üç cilt, 1991 tarihli
dokuzuncu baskısı ise Türk Edebiyatı Vakfı tarafından beş cilt olarak yapılan Türk Edebiyatı adlı eseri, vefatından
sonra, Prof. Dr. Kemal Yavuz, Prof. Dr. Mustafa Özkan, Doç. Dr. Fatih Andı ve Yrd. Doç. Dr. Erol Ülgen
tarafından gözden geçirilip eksikleri giderilmiş ve Şubat 2021 tarihi itibariyle 15. baskısına ulaşmıştır. Eserin birinci cildinde genel edebiyat bilgileri verilir. İkinci ciltte, Türk
edebiyatının
başlangıcından Tanzimat dönemine kadarki seyri, üçüncü
ciltte Tanzimat, Servet-i Fünun, Milli Edebiyat, Milli Mücadele ve Cumhuriyet
devri edebiyatları incelenmektedir.
Dördüncü cilt 1940 sonrası şiire, beşinci cilt de hikâye ve romana ayrılmıştır.
Erol
Ülgen tarafından hazırlanan Ahmet Kabaklı Bibliyografyası, Türk Edebiyatı Vakfı
tarafından Ahmet Kabaklı Nerede Ne Yazdı? (2004) adıyla yayımlanmıştır.
Ödül: Bürokrasi
ve Biz ile 1976'da Türkiye Milli Kültür Vakfı Ödülü'nü;
Bizim Alkibiades kitabıyla 1977 Türkiye Millî Kültür Vakfı
Ödülü'nü; Ülkücü Gazeteciler Cemiyeti 1978-79 yılı fıkra dalı başarı ödülünü;
1982-83 yıllarında yayımlanmış ve daha sonra Sohbetler I ve Sohbetler
II kitaplarında toplanmış olan yazılarıyla 1983 Türkiye Yazarlar Birliği Röportaj Ödülü’nü; Temellerin
Duruşması ile 1989 Türkiye Yazarlar Birliği Fikir Ödülü’nü; Mevlânâ isimli eseri
ile 2000'de Kombassan Vakfı
Mevlânâ
Büyük Ödülü’nü aldı. 1996’da Aydınlar Ocağı ve 55
gönüllü kuruluş tarafından kendisine “şeyhü’l-muharririn” unvanı verildi.
Hakkında Yazılan Kitaplar: *Nazlı Rana Gürel, Ahmet Kabaklı, Ank.: Alternatif, 2003
Hakkında Hazırlanan Özel Sayı, Dosya ve Bölümler: Ahmet Kabaklı Özel Sayısı, Türk Edebiyatı, S. 329-330, Mart-Nisan 2001;
Şeyhülmuharririn Ahmet Kabaklı’yı Vefatının 10. Yılında Saygıyla Anıyoruz, Türk
Edebiyatı, S. 448, Şubat 2019
Hakkında Hazırlanan Tezler: Yüksek Lisans Tezleri: Mustafa Dağ, “Ahmet Kabaklı'nın Edebiyat Tarihçiliği”, Dan.: Doç. Dr.
Mehmet Önal, Gazi Üni. SBE, Türk Dili ve Edebiyatı ABD, Ank.: 2012, 192 s.;
Ferit Aydın, “Ahmet Kabaklı'nın Türk Edebiyatı Hakkındaki Eserleri Üzerine Bir
İnceleme”, Dan.: Yrd. Doç. Dr. Ahmet Turan Sinan, Fırat Üni. Eğitim Bilimleri
Ens. Sosyal Bilimler ve Türkçe Eğitimi ABD, Elazığ: 2017, 135.
Yapıtları: Deneme, İnceleme: *Türk Edebiyatı, 3 c., İst.: Türkiye, 1965-66; Türk
Edebiyatı, 5 c., İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 1991 *Müslüman Türkiye,
İst.: Toker, 1970 *Mâbet ve Millet, İst.: Toker, 1970 *Kültür
Emperyalizmi, İst.: Toker, 1971 *Şehir Mektupları, Ank.: MEB, 1971 *Bürokrasi
ve Biz, İst.: Boğaziçi, 1976; “Millete Vurulan
Canlı Pranga: Bürokrasi” adıyla, İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 2002 *Necip Fazıl’ın Edebiyatımızdaki Yeri: Ben ve Biz
Şairleri, İst.: Edebiyat Fak. B., 1988 *Temellerin Duruşması, İst.: Türk
Edebiyatı Vakfı, 1989 *Güneydoğu
Yakından, Ank.: Azerbaycan Kültür Derneği, 1990 *Türk Edebiyatı IV, İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 1991 *Şiir İncelemeleri,
İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 1992 *Doğu’dan Doğuş, Ank.: Azerbaycan Kültür
Derneği, 1993 *Türk Edebiyatı V, İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 1994 *Alperen,
İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 2002 *Temellerin Duruşması II- Gazi ve
Atatürkçüler, İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 2002 *Devlet Felsefemiz, İst.: Türk
Edebiyatı Vakfı, 2003 *Sınırların Ötesi, İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 2003 *Türkiye’yi Yoğuranlar, İst.: Türk Edebiyatı Vakfı,
2003 *Tasavvuf, Tarikat, Edebiyat, İst.: Türk Edebiyatı
Vakfı, 2006 *İslam’la Kaynaşmış Türk Edebiyatı, İst.: Türk
Edebiyatı Vakfı, 2006 *Divan Edebiyatı, İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 2007 *Âşık Edebiyatı, İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 2008
*Fatih ve İstanbul, İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 2011 *Sanat ve Edebiyatımız,
İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 2013 *İrfan ve İnsan, İst.: Türk Edebiyatı Vakfı,
2013 *Bu Dünyadan Kimler Geçti, İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 2014 *Gönül Seheri,
İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 2015 *Seyirlik Oyunlar, İst.: Türk Edebiyatı Vakfı,
2016 *Edebiyat Akımları, İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 2016 Edebiyat Türleri
(Roman, Hikâye, Nazım), İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 2016 *Ermişlerin Sohbeti,
İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 2016 *İnsan ve Dünyası, İst.: Türk Edebiyatı Vakfı,
2018 / Mizahi Roman: *Ecurufya, İst.:
Kervan, 1980 / Anı-Öykü: *Ejderha
Taşı, İst.: Kervan, 1978 / Senaryo: *Şair-i Cihan Nedim: Nedim’in Üç Aşkı, İst.: Türk Edebiyatı
Vakfı, 1996 / Sadeleştirme: *Ahmet Rasim, Şehir Mektupları, Ank.: MEB, 1971 *Muhayyelat-ı Aziz Efendi, Ank.: Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı, 1973 / Hiciv: *Bizim
Alkabiyades-Ecevit (Siyasî hicivler), İst.: Toker, 1977 / Söyleşi: *Neden Milliyetçilik?, (Hz. A.
Hakan) İst.: Birey, 2001 / Monografi: Yunus Emre,
İst.: Toker, 1971 *Mehmet Âkif, İst.: Toker, 1972 *Mevlâna, İst.: Toker, 1972 *Sultanu’ş-şuara Necip Fazıl, İst.: Türk Edebiyatı
Vakfı, 1995; 2.bas. Şairler
Sultanı Necip Fazıl adıyla, 2004 *Nâzım
Hikmet, İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 2002 / Röportaj: *Sohbetler I
(Mevlânâ, Yûnus Emre, Fuzûlî, Erzurumlu İbrâhim Hakkı ile), İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 1987; “Çağlara
Hükmedenler” adıyla 3. bas. İst.: Türk
Edebiyatı Vakfı, 2003
*Sohbetler II (Mehmed Âkif, Yahya Kemal, Necip Fazıl ile), İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 1987; “Türkiye’yi
Yoğuranlar” adıyla 3. bas. İst.: Türk Edebiyatı
Vakfı, 2003
/ Antoloji: *İstanbul Güldestesi, İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 2003 / Çocuk Kitapları: *Kırk Kuyu, İst.:
Tedev, 2019 *Mercan Şehir, İst.: Tedev, 2019 *Munzur Baba, İst.: Tedev, 2019
*Murat Kenarı, İst.: Tedev, 2019 *Boz Atlı Hızır, İst.: Tedev, 2019 *Hırsız
Korkusu, İst.: Tedev, 2019 *Gümüş, İst.: Tedev, 2019 *Ejderha Taşı, İst.:
Tedev, 2019 *Ay Tutmaca Oyunu, İst.: Tedev, 2019 *Altın Top, İst.: Tedev, 2019
/ Çeviri:
*Charles
Dickens, Pikwik'in Maceraları, İst.: Altın Kitaplar, 1962 *Charles Dickens, Tuhaf Bir Serüven, 2. Bas. İst.: Türk Edebiyatı Vakfı, 2003
Kaynaklar: TBEA, c. II, 2001, 451/2010, 564; Necatigil, İsimler, 204; Kurdakul, Sözlük, 344; Mustafa
Kutlu, “Kabaklı Ahmet”, TDEA, V, 61-62; Beşir Ayvazoğlu, "Ahmet
Kabaklı", TDVİA, C. 24, 2001, s. 9-10; Türk Edebiyatı Ahmet Kabaklı Özel Sayısı, S. 329-330; Mart-Nisan 2001; Beşir Ayvazoğlu, "Ahmet
Kabaklı", Türkiye Araştırmaları Literatür
Dergisi, c. 4, S. 8, 2006, 549-558; https://www.turkedebiyati.com.tr/ahmet-kabakli; İsa Kocakaplan,
“Türklük Mücahidi Ahmet Kabaklı”, Türk Edebiyatı, S. 544, Şubat 2019.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder