MUSTAFA MERTER

  

(6 Haziran 1947, İstanbul - )

Psikiyatrist Dr. Tam adı Nesip Mustafa Merter. İlkokulu Cihangir’de, ortaokulu ise Avusturya Lisesi’nde okudu. Daha sonra tahsiline devam etmesi için ailesi tarafından İsviçre’ye gönderildi. St. Moritz’de Montalya Lisesi’nden Lozan Lemania Lisesi’ne geçti ve 1969 yılında İsviçre Federal Lise Diploması alarak buradan mezun oldu. 1975’te Lozan Tıp Fakültesi’nde tıp tahsilini tamamladıktan hemen sonra Ankara’da 18 aylık vatani görevini yerine getirdi. 1977’de İsviçre’de tanıştığı Teresa Spescha ile evlendi, iki çocuk babasıdır.  

Almanya Wesel’de iki yıl iç hastalıkları alanında asistan olarak çalıştıktan sonra İsviçre’ye dönerek psikiyatri uzmanlık eğitimine başladı. Eğitimini Zürih Üniversitesi Hastanesi’ne bağlı Burghölzli Psikiyatri Hastanesi’nde ve psikiyatri polikliniğinde, doktorasını biyolojik psikiyatri alanında “Flufenazin Dekanoat” nöroleptik çalışması ile tamamladı. 1987 yılında Türkiye’ye yerleşti. Bodrum’da serbest psikiyatrist olarak mesleğini icra etti.

Psikoterapi alanında Zürih’te Jungiyen ekolden ve Varoluş Analizi ekollerinden etkilendi, sonra I. Yalom Grup Terapisi metodunu benimsedi. Akabinde, tecrübesini Nefs İlmi alanına aktardı. 2005’te İstanbul’da Türkiye Benötesi Psikolojisi Derneği’ni kurdu; daha sonra bu kurumla ilişiğini kesti.

Kaynağını kadim İslâm-tasavvuf geleneğinden alan yeni bir psikoloji yaklaşımı geliştirdi. İlk kez 2007’de psike yerine nefs kavramının çalışılması ve benimsenmesi gerektiği görüşünü ortaya koydu ve bu hususu Dokuz Yüz Katlı İnsan adıyla kitaplaştırdı. Ardından, nefs kavramının çalışılmasının önemini, modern psikolojinin çelişkilerini, bilinçdışı mefhumunu, rüyaların ve psikoloji terminolojisinde ilk kez yer bulacak olan “hâller”in patolojiler üzerindeki olumlu etkilerini etraflıca açıkladığı Nefs Psikolojisi ve Rüyaların Dili kitabını yayımladı. Çalışmalarının neticesinde, “Nefs Psikolojisi” adını verdiği yeni bir yaklaşım (ekol) oluştu. Nefs Psikolojisi araştırmaları, Batı psikolojisinde mevcut olan yapısal ve işlevsel kuramlara yeni boyutlar kazandırdı. Çok mertebeli ve dinamik nefs yapısı, bilinçdışı kategorileri ve hâl p Tsikolojisi bunlardan bazılarıdır. Ayrıca “Matrix Sendromu” adını verdiği, yaygın adıyla “ekran bağımlılığı” Yeni Çağ küresel sendromunun tehlikelerini ve risklerini psikolojik açıdan tetkik ederek toplumsal bir farkındalığın oluşmasına katkı sağladı.

Kırmızı Kitap (Carl Gustav Jung), İ-Nesli (Jean M. Twenge), Narsisizm İlleti (Jean M. Twenge) gibi dikkate değer kitapların hem Türkçeye kazandırılmasına hem de bu kitapların Türkçe baskılarının pek çoğuna önsöz yazarak bu eserlerin hak ettiği değeri bulmasına destek oldu.

Bu süreçte, “öğrenim analizi (learning analysis) maarif metodu” ile pek çok psikoterapist yetiştirdi. Hâlen Nefs İlmi terapistleri yetiştirmektedir. 

Yapıtları: Psikoloji: *Dokuz Yüz Katlı İnsan, İst.: Kaknüs, 2007 *Nefs Psikolojisi ve Rüyaların Dili, İst.: Kaknüs, 2014 *Hekaton’la Son Tango, İst.: Ketebe, 2023 *İnsan Merkezli Fizik, İst.: Ketebe, 2026

Katkıda Bulunduğu Kitaplar: *Rüyalar Âlemi, (Hatice Alibaşoğlu, M. Fatih Çıtlak, Dilaver Gürer, Musa Hûb, Reşat Öngören ve Necdet Tosun ile birlikte), İst.: Sufi Kitap, 2016 *Farklı Cinsel Kimlik Yönelimleri, (Ahmet Akın, Mehmet Lütfi Arslan, Mustafa Atak, Beşir Eryarsoy, Sefa Saygılı, Nevzat Tarhan ve Sema Yılmaz ile birlikte), İst.: Kaknüs, 2022

Kaynaklar: https://www.drmustafamerter.com; Ketebe Yayınları web sitesi, erişim tarihi: 19 Temmuz 2026.

*Yayına hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

*Yayınlanma tarihi: 19 Temmuz 2026

ÇOCUK VAKFI 2013 DÜNYA ÇOCUK GÜNÜ BİLDİRİSİ / GÖKHAN AKÇİÇEK

 Gülümsemek zorundayız, bu ise hiç de kolay değil!

Sadece masumiyetimle, gülücüğümle, saflığımla ve benzersizliğimle değil haklarımla da çocuğum!

Doğduğumda gökyüzü geniş, parlak ve sonsuzdu. Şimdi ise mavisi gittikçe eksilen ve küçülen bir gökyüzüyle yetinmemi istiyorsunuz benden. Bu durum hiç adil değil! 

Büyüdüğümde daracık bir gökyüzünün altında yaşamamı benden nasıl beklersiniz! Hala anlamış değilim. 

Masmavi ve engin bir gökyüzü benim en masun hakkımdır! Çünkü o mavilikleri benim kirletmediğimi pekâlâ biliyorsunuz. 

İleriki yaşlarımda da yağmurda ıslanmak, karda üşümek istiyorum.  

Çocukluğumda tanıdığım ve birlikte büyüdüğüm kuşları, çiçekleri, ağaçları ve nehirleri büyüdüğümde de görmek ve onlara dokunmak istiyorum.  

Yaşamımım tüm anını kapsayacak rengârenk bir çevrenin hakkım olduğunu da bilmenizi ve öğrenmenizi istiyorum.   

Bana ve dünyanın tüm çocuklarına soluyabilecekleri temiz havayı, barınabilecekleri uygun yaşam alanlarını, sağlıklı büyüyeceğimiz bir ortamı hazırlamak siz büyüklerin sorumluluğundadır. Bu gerçeği hiç ama hiç unutmamanızı istiyorum.  

Nasıl ki bir yağmura, kuşa, rüzgâra rengini, ırkını, dilini ve inancını soramıyorsanız; bana da sormamanız gerektiğini bilmenizi istiyorum.  

Barış adına hiç kimse, sabah kendi çocuğunu öpüp kokladıktan sonra, dünyanın diğer çocuklarının yaşam hakkına yeltenmesin. Bunu engellemek sizin göreviniz ve sorumluluğunuzdur.   

Yeryüzünün her santimetre karesinde çocukların sesi, neşesi ve şarkıları yankılanmalıdır. Bunu, ev ödeviniz olarak aklınızın bir köşesine not edin. 

Biz çocuklar,  sağlıklı büyüme ve saygı görme hakkımızı yüksek sesle talep ediyoruz.  

Tüm bunları beceremiyorsanız, bir daha karşımıza hiç çıkmayın ve bizleri sevdiğiniz masalına da inanmamızı beklemeyin.   

Gülümsemesi eksik çocuk fotoğraflarının, dünyanın her ülkesinde büyüklerin vicdanında bir yara bandı gibi duracağının bilinmesini bir kez daha ısrarla tekrarlıyoruz. 

Kaynak: https://cocukvakfi.org.tr/wp-content/uploads/2020/12/Dunya-Cocuk-Gunu-Turkiye-Bildirisi-2013Gokhan-Akcicek.pdf

*Yayına Hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

*Yayınlanma Tarihi: 13 Temmuz 2026

ÇOCUK VAKFI 2012 DÜNYA ÇOCUK GÜNÜ BİLDİRİSİ / MUSTAFA AYDOĞAN

Benim adım cennet

Benim adım hayat

 

Bütün filmleri izleseniz 

Benden büyük macera bulamazsınız

 

Bütün çiçeklerin kokusunu toplasanız

Benden burcusunu koklayamazsınız

Bütün suları yeniden akıtsanız şelaleler yerine 

Denizleri, nehirleri, gölleri bir bardağa koyup hediye etseniz

Benim küçücük sesim daha hoş gelir anneme

 

Siyah çocuk, sarı çocuk, beyaz çocuk, esmer çocuk…

İşte böyle rengârenk uyumak istiyorum

 

Nar çocuk, ay çocuk, nur çocuk, şeker çocuk…

İşte böyle dönmek istiyorum eve oyun bitince

 

Evimizin önünden geçen çocukların

Gittiği yerleri görmek istiyorum

 

Savaş istemiyorum 

Yaram olmasın, canım acımasın 

Kanım kalbimi okşasın sadece

 

Havada bombalar yerine 

Balonlar patlasın 

Bisikletim dolaşsın sokakta 

Tanklar yerine

 

Sorularımı arkadaşlarıma sorabiliyorum ancak

Anlamıyorlar ne büyükler ne de onların büyükleri

 

Mesela, elleri kopan çocuklar nasıl tutuyor?

Nasıl koşuyor ayakları kopan çocuklar?

 

Aç kalan çocukların yemeğini kim çaldı? 

Sokakta yatan çocukların evini kim aldı? 

 

Mızıkçılık yapan oyundan çıkarılsın

Dünya bir misket gibi dönsün avuçlarımızda

 

Kaynak: https://cocukvakfi.org.tr/wp-content/uploads/2020/12/Dunya-Cocuk-Gunu-Turkiye-Bildirisi-2012Mustafa-Aydogan.pdf

*Yayına Hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

*Yayınlanma Tarihi: 13 Temmuz 2026

ÇOCUK VAKFI 2011 DÜNYA ÇOCUK GÜNÜ BİLDİRİSİ / MEVLÂNA İDRİS ZENGİN

 Çocuklarla: Sıfır Problem, Mümkünse!..

 Yer : Dünya 

Ben: Çocuk

Durum: İçinden çıkamıyorum. 

Bazı şeyler evrenseldir. Bugün gibi. Bugün Dünya Çocuk Günü. 

Ben bir çocuğum ve şimdi neler söyleyeceğimi pek kestiremiyorum. 

Kocaman mavi bir bilyeye benzeyen dünyada galiba durum biraz karışık. 

Bazı kardeşlerim aç, bazıları hasta, bazıları su bulamıyor ve bazıları bombaları, mermileri çok yakından tanıyor. 

Bazıları küçücük kollarına, göğsüne bir mermi parçasını alıp başka bir dünyaya gittiler. 

Bunların hepsini biliyorsunuz. Krizleri, yangınları, doğal felaketleri, savaşları,  ilaçsızlıkları ve daha bir çok şeyi. 

Kurumlar var, bütçeler var, söylevler var, yasalar, yönetmelikler, görev tanımları var. 

Fakat çocuklar için hayatın her alanında karanlık, sisli, yağmurlu bir çok durum devam ediyor. 

İlgili kurumların sayısal verileri arasında kaybolan çocukluğu bulmanız, tanımanız zor. 

Bunları biliyorsunuz. Bunları artık ben de biliyorum. 

Ben de biliyorum, kozmetik ya da savunma/saldırı sanayine ayrılan paranın küçük bir bölümü ile bütün çocukların doğal, sağlıklı ve iyi bir şekilde yaşamalarının mümkün olduğunu. 

Ben de biliyorum, söylenenlerle yapılanlar arasındaki uçurumların sorumluları var. 

Ben de biliyorum dünya başka türlü olabilirdi baylar. 

Yoksulluğa, şiddete, istismara, adaletsizliğe, ikiyüzlülüğe, çatışmaya önce büyükler teslim oldu. 

Çocuklar bu canına yandığım dünyada figüran bile değil. 

Onlar bazen şâhit, bazen kurban, bazen da seyirci.  

Bugün Dünya Çocuk Günü ve ben bir çocuğum. 

Bu, anlamsızlığı yüksek dünyada çocuklarla sıfır problem bakışı gündeme gelebilir mi? 

Sonrasında çocuklar çok boyutlu şiddet sarmallarının ortasındaki çocukluklarından bir kurşun ya da ihmalle değil de güle oynaya ayrılabilir mi? 

Evrenselmiş bazı şeyler, bu kesin, bu açık, bu net. Nasıl çıkılır bazı durumların içinden?  

Nerden bileyim, ben bir çocuğum. Bir şey öğretmişlerdi bana: Köfte için değil, çocukluk için  

SOS! SOS! SOS!

Kaynak: https://cocukvakfi.org.tr/wp-content/uploads/2020/12/Dunya-Cocuk-Gunu-Turkiye-Bildirisi-2011Mevlana-Idris-Zengin.pdf

*Yayına Hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

*Yayınlanma Tarihi: 13 Temmuz 2026

ÇOCUK VAKFI 2010 DÜNYA ÇOCUK GÜNÜ BİLDİRİSİ / MUSTAFA RUHİ ŞİRİN

 DAHA   KAÇ   KALBİMİZİN OLMASI   GEREKİR ? … /

 Yıl 2010. Ekim ayının ilk pazartesini gösteriyor takvimler: Bugün Dünya Çocuk Günü’ymüş fakat 30 bin bebeğin öldüğü haberini duyamadık yine. Dünya’nın çocuk karnesi kırık notlarla dolu bir yılı daha geride kaldı. En çok size karşı mahcubuz çocuklar. Eksik yaşadığınız haklar, çektiğiniz acılar ve döktüğünüz gözyaşı sayısınca özür diliyoruz sizden; bağışlayın bizi…

Her şey her yerde yankılanırken daha kaç kulağımız olması gerekir, duymak için? Her şey görünür olmuşken daha kaç gözümüz olması gerekir, görmek için? ‘Aklımız sizde!’ diyebilmek için de ne kadar zamanımız kaldı ki! Bir günlüğüne yer değiştirmesine de gerek yok çocuklarla yetişkinlerin, yoksullarla zenginlerin, yönetenlerle yönetilenlerin. Artık çocuklar, evet, çocuklar not versinler her yıl çocuk karnemize. Hazır mısınız? 

Umudun tazelenmesi ve yeni bir başlangıç yapabilmek için. Arınmak ve çocuk safiyetine bürünerek en yakıcı soruları sormak için. Savaş’lar dışarı barış içeri diyebilmek için. Kardeşliğe, evet, önce kardeşliğe sıra gelirse savaş’lar Dünya’nın dışına çıkabilir belki. Ve barış’la annesütü beyazlığında yeni bir sayfa açabilmek için bir kez daha şans tanıyın bize çocuklar…

Bir çocukta bütün çocukları düşünmeye başlamadan yeryüzünün saatlerini çocuğa ayarlamak imkânsızdır. Ninnilerini dinledikleri, rüyalarını gördükleri ve şarkılarını söyledikleri dilde yaşamadıkça hiçbir çocuk, çocuk olma ve çocukluğunu yaşama hakkına kavuşamaz…

Bugün, gün değil çocukları kutlayalım ve çocukla aramızdaki sözleşmeyi toplum, Devlet ve ülkeler olarak yenileme sözü verelim. Hepimiz, tıpkı bir çocuk oyununda olduğu gibi, elim sende diyerek ve çocuklar sobelemiş gibi sobeleyelim birbirimizi. Birer çiçek verir gibi gözümüz, kulağımız, aklımız ve kalbimiz çocuklarda, diye yeniden seslenelim çocuklara… 

Biliyorum, bu da bir hayal, diyeceksiniz. Söyler misiniz, bu hayalin gerçekleşmesi için daha kaç kalbimizin olması gerekir? 

Aklımız ve kalbimiz sizde çocuklar. 

İşte bu hayal değil çocuklar, inanın, gerçek!...

Kaynak: https://cocukvakfi.org.tr/wp-content/uploads/2020/12/Dunya-Cocuk-Gunu-Turkiye-Bildirisi-2010Mustafa-Ruhi-Sirin.pdf

*Yayına Hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

*Yayınlanma Tarihi: 13 Temmuz 2026

2026 DÜNYA ŞİİR GÜNÜ BİLDİRİSİ / HİDAYET KARAKUŞ

 

Her insanın bir şiiri vardır. Günümüzün yabanıl ortamında şiirin kaybolduğunu görüyorum.

“Yaşamın hiçbir zerresi yoktur ki içinde şiir bulunmasın” diyor Gustav Flaubert. Öyleyse kendi şiirimizi bulmak için yaşamalıyız.

Şiirin tanımını yapmayacağım. Her şairin tanımı başkadır.

Şiir okumayan insanın kendini tanıması olanaksızdır.

Gençlere bazen “Sevgilin var mı” diye soruyorum. Çoğu içtenlikle “Var” diyor. “Peki sevgiliniz size şiir okuyor mu?”

Çoğunlukla “Hayır” diyorlar.

Şaşıyorum. Aşk yaşıyorlar ama şiir yok yaşamlarında.

“Şiirsiz aşk olmaz, aşksız şiir” diyorum.

Tüm bu çoraklığın nedeni eğitim dizgemizdeki sıkıntılı edebiyat dersleri, kitap okumayan, şiir okumayan öğretmenlerdir.

Eğitim izlenceleri şiire geçit vermiyor. Ders kitaplarına göstermelik konulan şiirler, eski olsun yeni olsun çocuğun yaşamına seslenmiyor. Yetkililer de biliyor bunu. Ne ki yine de kötü şiirleri dayatıyorlar çocuklara. Çünkü onlar da şiir okumuyor.

Bir toplum ki şiir gömüsünün üstünde yaşıyor ama eğilip bir küçük şiir okumayı düşünmüyor.

Şiir okuyan bir toplum olsaydık kadın cinayetleri, yolsuzluklar, hırsızlıklar, ülkeyi soyan arsızlıklar, vicdansızlıklar olmayacaktı. Çünkü bir düşünür “Şiir okuyan cinayet işleyemez” diyor.

Şiirin bir dizesi ile günümüzün değiştiğini bilmezsek kör karanlığımızda mutsuzluğumuzun nedenini de çözemeyiz.

Şiir gerçekle hesaplaşmadır. Bu hesabı kapatmaya hiç kimsenin şiir kadar gücü yetmez.

Şiir, bir gün, gün ışığı gibi dünyayı sarıp sarmalayacaktır.

Dünyayı kana bulayan sömürgeci batının politikacılarıyla onun işbirlikçileri barışın değerini bilemezler. Şiir barış demektir. Barışın anahtarı şiirdedir. Şiir okuyan devlet adamları onurlu barıştan başka bir şey düşünmezler.

Onları daha öğrenciyken şiirle yoğurmalı öğretmenler. Bir gün olacaktır bu.

O günü inatla yaratmaya çalışmak görevimiz olmalıdır. O günü de şiir okuyan, şiiri sevdiren öğretmenlerle şairler yaratacaktır.

*Yayına Hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

*Yayınlanma Tarihi: 13 Temmuz 2026

 

2014 DÜNYA ŞİİR GÜNÜ BİLDİRİSİ / REFİK DURBAŞ

 

Kendisi de dahil hayata itirazdır.

Kendisine de karşıdır, itirazına da…

Savaşa karşı, ama kavganın yanında.

Barışa, özgürlüğe, vicdana taraftır.

 

Yolsuzluk, rüşvet yoktur defterinde.

Var oluşu baş eğmeyi reddinde.

Montaj, dublaj, kumpas bilmez.

Yazıldığı gibi yaşar anadilinde.

 

Edebiyatın isyankâr edepsizi,

Dünya halklarının ortak sesidir.

Düş ve gerçek, aşk ve karasevda

Bir de kendisi dışında her şeydir.

 

Şiir, şiirden başka bir şey değildir.

*Yayına Hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

*Yayınlanma Tarihi: 13 Temmuz 2026

PEN 2025 DÜNYA ŞİİR GÜNÜ BİLDİRİSİ / HİLMİ YAVUZ

 

Adorno, Auschwitz Toplama Kampı’nı Nazi soykırımının simgesi olarak görmekte haklıydı: Auschwitz’den sonra şiir yazılamaz sözü bunun için söylenmiştir:

Adorno, Nazilerin Avrupa’daki soykırımıyla, insanlık adına değer verilip yüceltilen ne varsa, tümüyle yok ettiklerini imâ eder. Güzellik, iyilik, doğruluk koyu bir karanlıkta görünmez olunca, nasıl şiir yazılabilir ki? Doğrudur: Auschwitz, tarihi iblisleştirmiştir…

Tarihin acımasız ironisi: Nazi soykırımın mağdurlarını, bu kez bir soykırımın gaddarlarına dönüştürdü; mazlumlar zalim, acınasılar acımasız oldular.

Soralım şimdi: Gazze’den sonra şiir yazılamaz mı?

Ama yazılmalı: Dünyamızı iğrenç çirkinlikleri, iblisçe kötülükleri ve budalaca yanlışları, şiirin lirik varlığı arındırmıştır çünkü –ve arındırmayı elbette sürdürecektir.

Eluard ne demişti: Gece asla kör karanlık değildir. Bir yerlerde bir kibrit alevi varsa, o alev şiirdir: -o lirik alevdir ki, Dünya’yı aydınlığıyla arındırır.

21 Mart Dünya Şiir Günümüz kutlu olsun.

Şiir günümüz kutlu olsun.

*Yayına Hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

*Yayınlanma Tarihi: 13 Temmuz 2026

2024 DÜNYA ŞİİR GÜNÜ BİLDİRİSİ / BÂKİ AYHAN T.

  

DÜŞTÜĞÜ YERDEN KALKACAK KIRILDIĞI YERDEN DİKLENECEK

 Şiirin doğuşu güneşin doğuşu gibi yavaş yavaş olmadı. Bir meyvenin olgunlaşması gibi süreci içine çeke çeke kendini bulmadı şiir. Çığlık gibi birdenbire doğdu. Bütün coğrafyalarda, bütün dillerde şiirin sarsılmaz bir dirençle daima özgürlükten yana olması bunun delilidir. Verilen değil alınan, kendini sıkıştırılmışlık içinden yaratan bir şeydir şiir de özgürlük gibi. Sözün de kalbin de özgürleşmesidir.

Şiir hem kendi içinde hem de insanla birlikte evrilir. Dili dönüştürürken dille birlikte dönüşür. Daima saflığa doğrudur onun gidişi. En karmaşık, mecazi, örtülü/metaforik göründüğü yerde bile çıplaktır. İnsanın söz’ünden çok öz’üne bağlı olmasından kaynaklanır bu. Öz, fazla karmaşaya gelmez; dağıtır, yitirir kendini. Şiir de…

Şiir, saf olmasına saftır ama arınmışlıkla var olan bir rutinin içinde yer alamaz, almış gibi göründüğünde o artık şiir değildir, piyasanın malzemesidir, onun değerini piyasa ölçer. Biz, daima şiirden yana konuşuruz; bu demektir ki piyasaya yakın durmayız. Şiirin saflığında anlaşılmaz bir derinlik vardır, anlaşılmaz ve belki de anlaşılmaması gereken… Bu ancak piyasa dışı kalmakla korunabilir.

Hasımları, beş benzemezi, ikili karşıtlığı içinde taşır şiir. Onlarla hayat bulur, onlara hayat verir. Düelloyu durduracak gücü vardır iki tarafla da barış çubuğu tüttürerek. Sana ve bana değil, bize ve onlara dönüktür yüzü. Bağlanmaz, yosun tutmaz, muhasara edilemez. Hiçbir inanç ve düşünceyle sınırlanamaz.

Keşifçidir şiir. İnsanın henüz keşfedilmemiş dehşetli duyuşlarını onda bulursunuz yalnız. Bir kargadan onlarca serçe havalanabilir şiirin olduğu yerde. Bozarak düzeltir dünyayı. Bozarak düzen katar dile. Sarsıp bozarak yüceltir duygu ve duyarlığı. Yapıp çatmak değil bozmaktır onun işi. Suyun yolunu kesen, en çok şiirden korkar; şiirin deliliğinden, sözdinlemezliğinden, özgürlük aşkından.

Söz, şiiri boğmaya çalıştı yüzyıllar boyu. Şimdi de görsellik ve imaj bunu yapmaya, amansız bir düşman gibi gördüğü şiiri dijital verilerle sıkıştırmaya çabalıyor. Her şeye “post” serenler, postpoetika diye haykırarak ortalığa çıkmadan, şiirin ön ya da son eklerle dokunulmazlığını ilan etmek durumundayız. Onu her şeyden arındırmak gerekir ilk saflığına döndürmek için. Sonra, gerekirse, yeteneksiz binlerin elinde kirlenmesini seyredebiliriz hep beraber. Düştüğü yerden kalkacak, kırıldığı yerden diklenecek, kirlendiği yerden saflaşacaktır. Güvenebiliriz…

Şiir yazmak kolay, şiir üzerine konuşmak zor çünkü bunu yaparken şiirin yerine de konuşmak durumunda kalıyoruz. Oysa onun yerine ancak kendisi koyulabilir, konuşabilir; bir benzeri bile değil. Ondan ki her şeyden fazla, şiiri özgür bırakmak gerekir. Şiirin kafesi açılmalıdır sonuna dek. Göklerin ve yerlerin sınırsızlığını bize o gösterdi, biz de ona bunu yeniden armağan edebiliriz. Böylece bir kez daha birlikte var olabiliriz.

*Yayına Hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

*Yayınlanma Tarihi: 13 Temmuz 2026

2024 PEN DÜNYA ŞİİR GÜNÜ BİLDİRİSİ / ENİS BATUR

 

PEN Şiir Ödülü’ne lâyık bulunan şairden, ödül geleneği böyle, bir bildiri kaleme alması bekleniyor. Düşündüm: Ülkenin bu halinde, Dünyanın şu halinde bir şairin bildirecek nesi kalmış olabilir? Gizlisi saklısı yok: Ahval konusunda safkan karamsarım. Ama bu, beni “iş”ime özen ve inatla bakmaktan alıkoymuyor.

Yıllardır tekrarlıyorum “iş”ime bakma kararımı, kararlılığımı. Küçük Prens’in çekirdek sözündeki gibi: Kişi gülünden sorumlu. İkiye ayırıyorum güzergâhımı, şiir ekseninde: Bir, başkalarının şiirlerine, eski-yeni, yerli-yabancı ayırmaksızın, karınca kararınca ilgi gösteriyorum – üzerilerinde düşünerek, haklarında yazarak, unutulanlara ışık tutma çabası vererek. İki, burcumda şiir kurarken, olabildiğince ince ayar yapma işlemlerine dikkat kesilme, az okunmayı göze alarak ‘mürekkebe su katmadan’ yazma tercihimi sürdürüyorum.

Şiire pek gereksinme duyulmayan, sözümona duyulduğundaysa şairden nümayiş yapması, gürültü çıkarması beklenen bir dönemden geçiyoruz – doğrusu, diyorum, beklenmedik şeyler yapmak.

Şairin çabası artık beyhudedir demeye mi getiriyorum, hayır: Şiir düşünürü, bilim insanını, sanatçıyı, hepsinden önemlisi ondan vazgeçmeyen tiryaki okurunu Hayat’ın yüksek bir basamağına yerleştirdiği için anlamını ve değerini bütün olumsuz dış koşulların tehditine karşın koruyacaktır: Okunarak, ezberlenerek, dilden dile çevrilerek, bestelenerek.

PEN Şiir Ödülü, koyu bulutlar arasından bir anlığına güneş, beni kutlu kıldı; seçenlere teşekkür ederim.

*Yayına Hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

*Yayınlanma Tarihi: 13 Temmuz 2026

2023 TYS DÜNYA ŞİİR GÜNÜ BİLDİRİSİ | MUSTAFA KÖZ

 

Şiir; balçığın ortasında küfle, gümüşle kılıcını bileyen savaşçının işitilmez çığlığı, tolgası, harmaniyesi, bölünmüş toprağı, özgürlük ülküsü.

Şiir, yüreklerimizin soğuk ve yalnız eldivenleri.

Şiir; kağıda, mermere, bazalta, ipeğe, kılıca işlenen kara sim.

Şiir varlığın ve hiçliğin ilk yüzü.

Şiir; içgüdünün, önsezinin, yoksulluğun, kuşkunun ve iyiliğin gizi.

Şiir, ateş böcekleriyle ışıyan gece.

Şiir, raylarda uyuyan kelebek.

Şiir, ruhun en içli, en derin, en sessiz, en soylu yaralarının şarkısıdır.

Şiir, yeryüzünün acı, hüzünlü müziğine, onun büyülü ritmine göre atan bir nabızdır.

Şiir, ekmek yapamaz ama ekmeğin kokusunu duyurabilir.

Şiir, dilin ve halkın vicdanıdır.

İktidarların kaba, yıkıcı söylevleriyle değil, halkın arı ve iyi kalpli sözcükleriyle yazılır o.

Şiir buradadır.

Bağlılığı istemeliyiz ona. Boyun eğiş yaşamadır yalnızca.

Yaşamın eylemlerimize kattığı her şey, şiire de yakındır.

Bilincimizde, yarınımızda bir değirmen taşı gibi döner şiir.

Yaşamın zümrütlerle, unutuşla ve kanla örüldüğünü anlamaktan uzak değildir.

Zaferi ve yenilgiyi bilir şiir. En işlek organlarımız kadar bağlıdır bize.

Saldırganlık hazzı, yitirme ve kazanma utancı gerçekten, gerçeklikten koparamaz onu.

Yönetme programlarından, bilgisayar görüntülerinden, en korkunç toplu öldürmelerden, kaplanların gevşek vuruşlarından, yaprağın ürpermesinden, haşhaş kapsüllerinden, büyük beyaz yumuşakçalardan, önemsiz savsözlerle kurulur belleğin o eşsiz söz oyunları.

Yakılmış insan kemiklerinden, çürüyen bitki ve hayvan leşlerinden henüz kullanmadığımız bir çığlık ve anlam dizgesi yaratılabilir.

Ruhlarımıza astığımız o küçük çan, sonsuzluğa ve tutsaklığa karşı yeniden ışıyabilir.

Emeğin, aşkın ve incir ağaçlarının yemişleri şiirle olgunlaşabilir.

Tel örgülerden, yığınaklardan, savaşlardan ve yersiz barışlardan kurulmuş bu büyük düş; devletlerin, dinlerin, zorbalığın bize taş iskeletler kadar yabancı tanrılarını, sınırlarını yok ettiğimizde gerçekleşecektir.

Gerçek şiir yasaların, yasakların, adaletsizliklerin donmuş, ikiyüzlü sözlüklerinde değil, evrensel barış ülküsünde, iyiliğin yeryüzünü sarıp sarmalayan uysal kanatlarında aranmalıdır.

Şiirin uçsuz bucaksız eşitlik ve özgürlük düşü, onu kutsal göklerden, sarayların ışıltılı odalarından kurtarıp sokağa çıkardığımızda insanlığın da evrensel düşü olacaktır.

“Şiir, doğası gereği devrimcidir,” demişti Octavio Paz.

Evet, devrimcidir şiir, hiç değilse yeryüzü için…

Çünkü şiir, her şeydir.

Ve şairin kalbi yasasız, sınırsız, bayraksız, flamasız, ordusuz tek ülkedir.

Bu özgür ülke dün Şili, Meksika, Japonya, Endonezya, Yunanistan’la kardeşti; bugün de acılı Anadolu ve Mezopotamya toprağıyla kardeş…

*Yayına Hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

*Yayınlanma Tarihi: 13 Temmuz 2026

2023 PEN DÜNYA ŞİİR GÜNÜ BİLDİRİSİ / BARIŞ PİRHASAN

 

“I came to bury Cesar not to praise him… / Sezar’ı övmeye değil gömmeye geldim…”

Kendini bilip de yalnızlıktan geberen genç ibnelerin okuma merakına selam olsun

Venedikte ölme heveslerine, Mişima’nın maskesine, o mıymıntı Andre Gide’in DÜNYA NİMETLERİ’ne bile selam olsun

Reading Zindanı Baladı’nı yazan asil ruha selam olsun

Okuduğu ilk Kavafis şiirinde kimliğine kavuşanlara selam olsun

Safo’yla Rumi’ye yıllarını veren Memo’ya bin selam olsun

Delirinceye kadar aynaya bakan hepsi güzel çocuklara selam olsun

Dünyanın tüm yatakhanelerine, parklarına, plajlarına, arka sokaklarına, ucuz otellerine selam olsun

Aşkı sokakta arayan ve bulan, eve götüren, dayak yiyen, soyulan ve asla ders almayanlara selam olsun

Ne içersin diye sorulduğunda hiç düşünmeden “enerji drink ve votka” diyen aktif biseksüellere selam olsun 

Yengeçlerin gururlu tanrısı Bilge Karasu’ya, azınlıklar prensi Ece Ayhan’a selam olsun

Uluyan Allen Ginsberg’in gizli disiplinine selam olsun 

Suretimizi tuzla buz bir aynanın çatlaklarında görme cüretimize selam olsun

Bu alelacaip macerada yoldaşımız olan maskeli süvarilere selam olsun

Aklı fikri dokunmak ve dokunulmakta olan lubunyalara mahsus selam olsun

Uyandıranlara selam olsun, uyutup okşayanlara selam olsun

Queer kişi niyetine:

Yaralılarımızı, delilerimizi, intihar etmişlerimizi, öldürülmüşlerimizi, yaşamayı becermişlerimizi, solgun fotoğraflarımızı, parlak dijital sevişme videolarımızı, kadınken erkek, erkekken kadın olmuşlarımızı nasıl bilirdik?

İyi bilirdik! İyi bilirik!

Hakkımız helal olsun mu?

Helal olsun…

*Yayına Hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

Yayınlanma Tarihi: 13 Temmuz 2026

2022 DÜNYA ŞİİR GÜNÜ BİLDİRİSİ / TUĞRUL TANYOL

 

Dünya Şiir Günü Bildirisi’ni yazdığım şu günlerde insanlık yine savaşın soluğunu ensesinde duyuyor. On yıllardır vekalet savaşlarından huzur bulamayan dünya bu kez de neredeyse toptan bir savaşla karşı karşıya. Şiir nerede duruyor peki? Dünya şiir tarihi bu konuda pek de masum değil. Bilgilerimiz tarih kitapları kadar edebiyat ve şiirden de besleniyor. Homeros’tan Shakespeare’e, oradan günümüze, şairler hep barışı özleseler de bir yandan da savaş kahramanlarına övgüler düzmüşler.

Kuşkusuz şair de birey olarak yaşadığı dönemin bir ürünü. Ancak modern çağlarda içinde yaşadığı toplumun ve dünyanın temel sorunlarıyla ilgilenmiş. Roma döneminde Spartaküs’ü öven şair olamazdı. Bireyin değerinin önemsenmeye başladığı zamanlardan sonra, şairler günlük acılardan, adaletsizliklerden, insan haklarından söz etmeye başladılar. Bunu ustalıkla, bazen doğrudan bazen lirik söyleyişle dile getirdiler.

Şiirin büyülü bir uğraş olduğunu unutmamamız gerekiyor. Tüm sanat dalları büyü ile başladı, ne var ki şiirin büyüsü bugüne dek sürdü. Her iki uğraş da akıldışıydı. Her iki alanda da sözcükler ritim eşliğinde dile geliyordu. Romalılar belki bu nedenle kâhin ve şairi aynı sözcükle, vates sözcüğüyle tanımladılar. Şairler hep soru sordular, sorularını herkesin anlamayı umduğu ama anlayamadığı bir dilde yaptılar. Plato onları devletinde görmek istemedi. Türkçenin mimarı Yunus Emre’nin şiirleri Osmanlı döneminde yasak altındaydı.

Peki biz şairler geleceği görüyor muyuz? Gerçekten de birer kâhin miyiz? Kuşkusuz hayır. Ne var ki şair genellikle, belki de çok okuduğundan, bilginin her alanıyla beslendiğinden tarihin birçok döneminde en kültürlü kişileri oluşturmuşlardır. İtalyan Rönesans’ına eşlik eden Hümanizma’yı yaratan onlardır. Hümanizma hareketi olmasaydı ne Bilimsel Devrimler ne Aydınlanma çağları gerçekleşirdi. Donanımlı kişi olarak şair öngörülerde bulunur. Bugün hak ettikleri değere layık görülmeseler de şairler birçok konuda medya uzmanlarından çok daha duru bir biçimde görürler gerçekleri. Unutmayalım, Tanzimat döneminden başlayarak 1950’lere dek şairler gazetelerin köşelerini doldurmaktaydılar. Günümüzde oralarda şairleri pek göremiyoruz. Oysa insanlar bizim yaptığımız dille ticaret yapıyorlar, eğleniyorlar, acı çekiyor ve seviniyorlar. Güzelliği şiir ile tanımlayan bir toplumun çocuklarıyız. Şiirin güzelliğini doğrulayan ama şiir okumaktan kaçınan bir toplum bu, aslında biraz her toplum gibi.

Kimileri şiir büyüsünden arınsın istiyorlar. Anlayamadıkları şey o büyü dilde zaten var olan büyüdür. Şair sözcükleri kazıyarak onları kimsenin o güne dek kullanmayı akıl etmediği biçimlere sokar. Herkesin hissettiği ama dile getirmekte zorlandığı duyguları onlar için biz dile getiriyoruz. Hepimiz önce kendi dilimizin sonra da dünya dillerinin kurucu şairlerinin çocuklarıyız. Onların bize gösterdikleri yolda dile yeni olanaklar sunuyoruz. Şiir dünyanın en eski sanatı olarak binlerce yıldır varlığını sürdürüyor. Sürdürmeye de devam edecek.

Dünya Şiir Günü’nün şiirle dolu olmasını ve iki kuzey komşumuz, iki kardeş halk arasındaki savaşın bir an önce yerini barışa bırakmasını dilerim.

*Yayına Hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

*Yayınlanma Tarihi: 13 Temmuz 2026

A. SAMİ (ALİ SAMİ)

 

A. SAMİ (ALİ SAMİ)

Osmanlı matbuat dünyasının köklü ailelerinden birine mensup olan Ali Sami, Matbaa-i Osmaniye müdürlerinden Bekir Sami’nin oğlu ve gazeteci Mahmut Nedim’in kardeşidir. Matbaacılık ve yayıncılık geleneği içinde yetişen yazar, 20. yüzyılın başındaki Osmanlı mizah basınında hem yazar hem de yayıncı olarak aktif rol üstlenmiştir. Ali Sami, dönemin dikkat çeken mizah yayınlarından Perde ve Geveze dergilerinin kurucu kadrosunda yer aldı; 1911-1913 yılları arasında yayımlanan Perde dergisinin hem sorumlu müdürlüğünü hem de başyazarlığını yürütmüştür. Aynı zamanda bir dönem Karagöz gazetesinin sorumlu müdürlüğü görevini de üstlenerek geleneksel Türk tiyatrosunun figürlerini basın dünyasına taşımıştır.

Yazarın en önemli eserlerinden biri olan Karagöz Beyoğlu’nda, Karagöz figürünün sözlü gelenekten yazılı kültüre ve geniş anlatı formlarına geçişinin en özgün örneklerinden biri kabul edilir.

Yapıtları: *Karagöz Beyoğlu’nda, (yay. haz.: Veli İnce – Fatih Altuğ), İst.: VBKY, 2026 *Karagöz Bulgaristan’da *Karagöz Otelde *Karagöz Yatakta *Karagöz Yunanistan’da *Karagöz’ün Çapkınlıkları *Karagöz Eğleniyor *Karagöz Meyhanede *Karagöz’ün Zifaf Odası

Kaynaklar: Karagöz Beyoğlu’nda, İst.: VBKY, 2026

SABÂ ALTINSAY

 

  

(1961, Çanakkale - )

 Ortaöğrenimini TED Ankara Koleji’nde, lise öğrenimini Bornova Anadolu Lisesi’nde tamamladı. Ankara Üniversitesi, İletişim Fakültesi mezunu olan Altınsay’ın ilk romanı Kritimu / Girit’im Benim 2004 yılında yayımlandı. Kritimu Türkiye’den sonra Yunanistan, Bulgaristan ve Hırvatistan’da okurlarıyla buluştu. Kadın Öykülerinde İstanbul adlı öykü antolojisinde “Kedi” adlı öyküsüyle yer aldı. Berliner Taschenbuch Verlag Yayınevi’nin yayımladığı Unser Istanbul, Junge türkische Literatur adlı antolojide “Kimsecik” adlı öyküsü Almanca olarak yayımlandı.

Yapıtları: Roman: *Kritimu / Girit’im Benim, İst.: Can, 2004 *Benim Hiç Suçum Yok, İst.: Can, 2011 *Fail Malum, Düşbaz, 2024

Kaynaklar: Can Yayınları web sitesi, erişim tarihi: 24 Nisan 2026

Sabâ Altınsay Eserleri ve En Çok Satan Kitapları - Can Yayınları

İBNÜRREFİK AHMET NURİ

 

 (26 Şevval 1283/Mart 1866 ? 1874, Üsküdar/İstanbul - 6 Mart 1935, Ankara)

Oyun yazarı, aktör. İbnürrefik Ahmet Nuri’nin kendi hayatını kaleme aldığı metinde doğum tarihi 1874 olarak geçerken, Mehmed Rebii Hatemi Baraz’ın hazırladığı kitapta 1866 olarak geçmektedir. Ahmet Nuri Bey, babası Refik Bey’in vasiyeti üzerine onun adını da kullandı. Soyadı kanununun çıkmasının ardından en sevilen oyunlarından olan Sekizinci’nin adını soyadı olarak tercih etti. Fes nazırı Süleymanpaşazade müstantik Mehmet Refik Bey’in oğludur. Aslen Çemişgezekli olan dedesi Süleyman Fevzi Paşa’nın Salacak’taki yalısında doğdu. İlk eğitimini Doğancılar Sıbyan Mektebi’nde tamamladı, ardından Üsküdar’da Rüstem Paşa Mekteb-i İptidaisi'nde ilkokul eğitimini aldı. Bir süre Paşakapısı Askerî Rüştiyesi'ne devam ettikten sonra 1881'de Mekteb-i Sultaniye’ye kaydoldu, eğitimini 1884'te yarım bıraktı. 1884'te Hariciye Nezareti Mektupçu Kalemi’nde çalışmaya başladı, 1886'da Karantina İdaresi Muhasebe Kalemi’ne geçti. Ancak Lozan Antlaşması’ndan sonra idarenin dağılması üzerine buradan emekli oldu (1924). 1885'te Salimbeyzâde Fatma Zağfer Hanım ile evlendi ve bu evlilikten ikisi kız, üçü erkek olmak üzere beş çocuğu oldu.

Galatasaray’da okuduğu sırada Güllü Agop tarafından Gedikpaşa’da kurulan Osmanlı Tiyatrosu’ndaki oyunlara sık sık gitmesi nedeniyle tiyatroya olan ilgisi artmış, Mekteb-i Tıbbiye ve Harbiye’den bazı arkadaşlarıyla kurduğu mahalle tiyatrosunda ramazan geceleri konu komşuya, aralarında Namık Kemal’in Zavallı Çocuk piyesinin de bulunduğu temsiller vermiştir. 1908’den sonra zaman zaman sahneye çıktı, 1915'te Darülbedayi’nin yönetim kurulunda görev yaptı. 1918-19'da Fenerbahçe Spor Kulubü’nün başkanlığını yaptı. Türk sinemasının ilk komedisi olan 1921 yapımı Bican Efendi Vekilharç adlı oyunun senaryosunu yazdı. Bir ara Mahmut Yesari ve Reşat Nuri ile birlikte Kelebek adıyla bir mizah dergisi çıkardı (1923-24, 77 sayı); 1932’de girdiği Ankara Halkevi Tiyatrosu’nda ölümüne kadar rejisör olarak çalıştı.

İlk tiyatro denemesi olan “Çoban Kızı” adlı komedisinin tutulması, tiyatroculukta kalmasında ve uyarlama oyunlar hazırlamasında etkili oldu. Elliyi aşkın yapıtının çoğu Fransız yazarlardan Türkçeye uyarladığı vodvil ve komedi tarzında oyunlardır. Bir kısmı basılan uyarlamaları döneminde oldukça başarılı bulunmuş ve Ahmet Vefik Paşa’nın uyarlamalarından sonra ikinci sırada geldiği kabul edilmiştir. Ancak uyarlamalarının çoğunda özgün yapıtı belirtmemiştir.

Oyun yazarlığının yanında oyunculuğu da olan İbnürrefik Ahmet Nuri, II. Meşrutiyet’ten sonraki yıllarda defalarca sahnelenen Namık Kemal’in Vatan yahut Silistre piyesinde Miralay Sıtkı Bey rolünde başarılı olmuştur. Darülbedayi’den ayrılan arkadaşlarıyla Kadıköy’de 16 Şubat 1911 tarihinde Yeni Tiyatro Cemiyeti adlı tiyatro derneğinin kurucuları arasında yer almıştır. Bu derneğin diğer kurucuları, Eksercizade Osep, Celal Esat, Cenap Şehabeddin, Hüseyin Suad, Sami Said, Şehabeddin Süleyman, Salah Cimcoz, Asım, Müfit Ratip ve Nigar Münir’dir. Yeni Tiyatro topluluğu, maddi sıkıntılar nedeniyle 1923'te dağılmıştır.

Ankara’ya yerleşene kadar Fırsat Yoksulu, Gelin-Kaynana, Gücü Gücüne Yetene, Kadın Tertibi, Açık Bono, Cereme, Dengi Dengine, Eski Adetler, Gerdaniye Buselik, Üç Misli, Aşk-ı Atik, Büyük Yemin, Harika, Hisse-i Şayia, Kısmet Değilmiş, Kuduz, Madde-i Asliyye, Turabizadeler, Yeni Dünya, Banka Müdürü, İki Ateş Arasında, Münafıklık, Sekizinci, Asri Hülyalar, Ceza Kanunu Fırtınadan Sonra, Kara Haber, Bayramlık, Ferhunde, Olağan Şey, Metres-Zevce, Minnettarlık, Arayan Belasını da Bulur Mevlasını da, Çürük Merdiven, Faka Basmaz, Zülkarneyn, Büyük Baba, Huriye’nin Dolabı, Kaynanaya Hülul Etme Usulü ve Şair adlı oyunları yazdı. 1934'te Türk-Rus ortak yapımı olan Türkiye’nin Kalbi: Ankara adlı belgeselde oynadı. 1932'de Ankara'ya yerleşti. Burada Şer’iye Mahkemesinde, Belkıs ve Himmet’in Oğlu adlı oyunları yazdı.

Oyunları ve hikâyeleri; Dersaadet, İnci Mecmuası, Kalem, Mudhike, Resimli Ay, Resimli Roman, Sevimli Ay, Zekâ, Türk Dünyası, Ümid, Yarın, Yeni Kitap vbg. dergi, mecmua ve gazetelerde tefrika edildi.

Tefrika Oyunları: Açık Bono, Gerdaniye Buselik, Harika, Üç Misli, İzdivaç Projesi, Arayan Belasını da Bulur Mevlasını da, Bayramlık, Faka Basmaz, Ferhunde, Fırtınadan Sonra, Huriye’nin Dolabı, Kara Haber, Olağan Şey, Turabîzâdeler, Banka Müdürü, Büyük Yemin, Kuduz, Madde-i Asliyye, Minnettarlık Münevver’in Hasbıhali, Eski Adetler, İki Ateş Arasında, Şair, Tecdid-i Nikâh, Zülkarneyn, Yeni Dünya, Zuhal Burcunda, Kaynanaya Hulûl Etme Usûlü.

Ahmet Nuri Sekizinci’nin oyunlarının tümünün tam metinleri Mehmed Rebii Hatemi Baraz tarafından derlenerek yayımlandı (İbn-ür Refik Ahmet Nuri Sekizinci, I-II-III, Ank.: Kültür Bakanlığı, 2001).

Sahnelenen eserleri: Çoban Kızı, Asri Olalım, Ana Kurbanı, Hacı Mansur, Yavuz Hırsız, Arayan Belasını da Bulur Mevlasını da, Bayramlık, Ferhunde, Kara Haber, Kaynana, İnat, Nâkıs, Metres-Zevce, Zülkarneyn.

Hakkında Hazırlanan Tezler: Koray Üstün, "İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci’nin Tiyatroları Üzerine Bir İnceleme", YLT, Dan. Yrd. Doç. Dr. Serdar Odacı, Hacettepe Üni. SBE Türk Dili ve Edebiyatı ABD Yeni Türk Edebiyatı BD., Ank.: 2013, 216 s.; Erengül Arslantaş, "İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci'nin Tiyatro Eserlerinde Sosyal Hayat", YLT, Dan.: Prof. Dr. Ali Şükrü Çoruk, İstanbul Arel Üni. SBE Türk Dili ve Edebiyatı ABD, İst.: 2018, 180 s.

Hakkında Hazırlanan Kitaplar: *Mehmed Rebii Hatemi Baraz, İbn-ür Refik Ahmet Nuri Sekizinci I, Kültür Bakanlığı, Ank.: 2001, 451 s. *Mehmed Rebii Hatemi Baraz, İbn-ür Refik Ahmet Nuri Sekizinci II, Kültür Bakanlığı, Ank.: 2001, 482 s. *Mehmed Rebii Hatemi Baraz, İbn-ür Refik Ahmet Nuri Sekizinci I, Kültür Bakanlığı, Ank.: 2001, 453 s.

Yapıtları: Oyun: *Şair, (Leon Xanroff’un Cher Maitre’inden uyarlama) İst., 1324/1908 *Hoşkadem Gebe, (Henri Boujaue'nin Adél est Grosse’undan uyarlama) İst.: Karagöz Mtb., 1325/1909 *Tecdid-i Nikâh, 1913 *Fırsat Yoksulu-Gücü Gücü Yetene-Kadın Tertibi, (üç oyun birlikte), İst.: Diken Neşriyatı, 1334/1918 *Cereme, İst.: Diken Neşriyatı, 1135/1919 *Dengi Dengine, İst.: Türk Dünyası Mtb., 1335/1919 *Hisse-i Şayia, (Daniel Riche’nin Le Pretexe’inden uyarlama) İst.: Orhaniye Mtb., 1336/1920 *Aşk-ı Atik, İst.: Ümit, 1920 *Kısmet Değilmiş, İst.: Yeni Edebiyat, 1920 *Sekizinci, (Alfred Savoir’ın La Huitième Femme de Barbe-Bleu’sundan uyarlama) İst.: Orhaniye Mtb., 1339/1923 *Sivrisinekler, 1923 *Ceza Kanunu, (Pierre Veber’in Vingt Jours à L’Ombre’ından uyarlama) İst.: Orhaniye Mtb., 1342/1924 *Asri Hülyalar, İst.: İkbal, 1924 *Çürük Merdiven, İst.: Şirket-i Hayriye Mtb., 1927 *Büyük Baba, İst.: İkbal, 1928 *Sınıf Arkadaşı, İst.: Resimli Ay, 1931 *Nakıs, İst.: Resimli Ay, 1931 *Şeriye Mahkemesinde, Ank.: Cumhuriyet Halk Fırkası, 1933 *Himmet’in Oğlu, Ank.: Cumhuriyet Halk Fırkası, 1934 *Son Altes, (Henri Lavda’nın Marki dö Priyola'sından uyarlama) Ank.: Cumhuriyet Halk Fırkası, 1934 *Belkıs, (Gustave Charles’ın’in Berstein le Berceil’ından uyarlama) Ank.: Cumhuriyet Halk Fırkası, 1934.

Kaynaklar: TBEA, c. I, 2001, 430-431/2010, s. 529-530; Kurdakul, Sözlük, s. 357; Necatigil, İsimler, s. 199-200; Ali Süha Delilbaşı, İbnürrefik Ahmet Sekizinci’nin Hayatı, Ank., 1936; Enver Behnan Şapolyo, “İbnirrefik Ahmet Nuri”, Ülkü, S. 38, 1936, s. 119-121; Enver Behnan Şapolyo, “İbnürrefik Ahmet Nuri. Ölümünün 8.inci Yıldönümü Münasebetiyle”, Çınaraltı, S. 78, 1943, s. 11-12; Gövsa, 184; Hüsamettin Bozok, “Sekizinci, Ahmet Nuri, İbnürrefik”, AA, V, s. 1452-1453; Refik Ahmet Sevengil, Türk Tiyatro Tarihi IV: Tanzimat Tiyatrosu, Milli Eğitim B., İst.: 1961; Mustafa Nihad Özön-Baha Dürder, Türk Tiyatrosu Ansiklopedisi, İst., 1967, s. 367-368; Baha Dürder, İ. A. Nuri ve Yapıtları, Varlık, S. 690, s. 13; Refik Ahmet Sevengil, Türk Tiyatro Tarihi V: Meşrutiyet Tiyatrosu, Milli Eğitim B., İst.: 1968; Metin And, Meşrutiyet Döneminde Türk Tiyatrosu, TİBKY, Ank., 1971, s. 110-112; H. Kurtuluş,  “Doğumunun 100. Yıldönümünde İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci”. Türk Edebiyatı, S. 31, 1974, s. 40-41; S. Sokullu, Türk Tiyatrosunda Komedyanın Evrimi,  Kültür Bakanlığı, Ank.: 1979; H. Kurtuluş, “Doğumunun 106. Yıldönümünde İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci”, Boğaziçi, S. 2; 1982; s. 19-20; Niyazi Akı, Türk Tiyatro Edebiyatı Tarihi, Dergâh, İst.: 1989; Aziz Çalışlar, Tiyatro Ansiklopedisi, KB, Ank.: 1995; Mehmed Rebii Hatemi Baraz, İbn-ür Refik Ahmet Nuri Sekizinci (1866-1935) I-II-III, Kültür Bakanlığı, Ank.: 2001; Gıyasettin Aytaş, Tanzimatta Tiyatro Edebiyatı Tarihi, Akçağ, Ank.: 2002; Alemdar Yalçın, II. Meşrutiyette Tiyatro Edebiyatı Tarihi, Akçağ, Ank.: 2002; M. N. Özalp,  "İbn-ür Refik Ahmet Nuri Sekizinci", Türk Yurdu, c. 23, S. 192, 2003, s. 42; TA, XXVIII, s. 274-275; Sevda Şener, Dünden Bugüne Tiyatro Düşüncesi, Dost Ank.: 2010; Koray Üstün, "İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci’nin Tiyatroları Üzerine Bir İnceleme", YLT,  Hacettepe Üni., Ank.: 2013; Emine Bilgehan Türk, "İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci'nin Hikâyelerinde Kadın", SUTAD, S. 43, Bahar 2018, s. 173-185; “Sekizinci, İbnürrefik Ahmet Nuri”, TDEA, VII, s. 492; Raşit Çavaş, “Sekizinci, İbnürrefik, Ahmet Nuri”, DBİA, VI, s. 491; Abdullah Uçman, ""Sekizinci, Ahmet Nuri", TDVİA, c. Ek 2, göz. geç. 3. bas. 2019, s. 490; D. Bayraktar, “İbnüİbnürrefik Ahmed Nuri”, YYOA, I, s. 612-613.

*Yayına Hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

*Yayınlanma Tarihi: 17 Mart 2026

HİKMET TEMEL AKARSU

 

 

(12 Nisan 1960, Gümüşhane - )

Romancı, öykü ve oyun yazarı. Hezarfen Hezeyan Çelebi, Marquis d’Istambulin, Fukara Peymaneşikest ve Hikmet Akarsu imzalarını da kullandı. Nadide Hanım ile memur Ali Rıfkı Akarsu’nun oğlu. Dokuz yaşında ailesiyle birlikte İstanbul'a yerleşti. Öğrenimini İstanbul’da Selimiye İlkokulu, Haydarpaşa Lisesi ve İTÜ Mimarlık Fakültesi’nde tamamladı. 1982-85 arasında lisanslı olarak eskrim yaptı. Bir süre mimarlık, lokal işletmeciliği ve yayıncılıkla (Bebekus’un Kitapları) uğraştı. Kent FM’de “İnteraktif Entelijansiya” adlı kültür-magazin programını yaptı. Refah Partisi milletvekili Şevki Yılmaz’a hakaret ettiği gerekçesiyle yargılandığı davadan aklandı. PEN Yazarlar Derneği, TYS ve Mimarlar Odası üyesi. İstanbul’da yaşıyor; bir çocuk babası.

Tiyatro için oyunlar ve radyo oyunları yazdı. Oyunları Devlet tiyatrolarının repertuvarına alındı, TRT’de seslendirildi. Kendisini, “Kadıköy yakasında etkili olan ‘Kaybedenler Kulübü’ adlı underground rock ya da nihilist akımın ‘vakanüvisi’” olarak tanımlıyor. Yazıları, söyleşileri ve soruşturmaya verdiği yanıtları; Aydınlık Kitap, Cumhuriyet Kitap, Dosto, E, EK Eleştirel Kültür, Gösteri, Hürriyet KitapSanat, İmge Öyküler, 45lik, Lacivert, Mimaran, Notos, Papirüs, Pathos, Posta, Radikal, Radikal Kitap, Roman Kahramanları, Varlık, Yasakmeyve vbg. dergi ve gazete eklerinde yayımlandı. Roman, öykü, deneme, makale, eleştiri, oyun ve senaryo yazarlığı da dahil olmak üzere edebiyatın hemen hemen her alanında ürün verdi.

Edebiyat dünyasına 1989 yılında yayımlanan ilk romanı Alelade ile adım attı. Eserlerinde sıklıkla “öteki”nin dünyasına eğilen yazar, toplumsal normlara aykırı düşen ancak kendi içsel gerçekliklerinde varoluş mücadelesi veren karakterleri merkezine alır. Bu karakterler genellikle varoluşsal krizler, yabancılaşma, kimlik bunalımları yaşar ve toplumsal düzenle çatışırlar. Akarsu’nun üslubu, zaman zaman “kara edebiyat” ve “yeraltı edebiyatı” sınırlarında gezinir; kahramanları felsefi bunalımlar yaşayarak kendilerini izole edebilir, hatta kişisel adalet ve ahlak anlayışları çerçevesinde radikal eylemlere yönelebilirler.

Kayıp Kuşak Serisi: Alelade (1989), Çaresiz Zamanlar (1991), Yenik Ordunun Subayları (1991), Sevgili Superi (1991). Bu seride Türkiye’nin 1968-1980 arası çalkantılı dönemi, sokak çatışmaları ve toplumsal cinnet hali, özellikle kadın-erkek ilişkileri eksenindeki bireysel çatışmalar üzerinden anlatılır.

İstanbul Dörtlüsü (Rock’n Roman): Kaybedenlerin Öyküsü (1998), İngiliz (1999), Küçük Şeytan (1999), Media (2000). Bu seride yazar, Halit Ziya’dan Oğuz Atay’a uzanan “tutunamayanlar” anlatı geleneğini modern bir yorumla sürdürür. Kentleşme, dijitalleşme, reklam çağı ve Doğu-Batı çatışması ekseninde bireyin yabancılaşması ve kimlik bunalımı mimari öğelere kadar sinen bir dikkatle işlenir.

Ölümsüz Antikite Serisi: Asesksüel Koloni ya da Antiope (2002), Siber Tragedya ya da İphigeneia (2003), Casus Belli ya da Helena (2003). Mitolojiden beslenen bu avangart seride, antik kahramanların modern veya fütüristik dünyadaki yansımaları üzerinden insanlık durumu sorgulanır. Özellikle Siber Tragedya, yapay zeka, teknoloji-kapitalizm ilişkisi gibi temalarıyla Türk edebiyatında cyberpunk türünün ilk örneklerinden sayılabilir ve distopik edebiyat açısından da önemlidir.

Türk Ortaçağı Serisi: Özgürlerin Kaderi (Roman/Oyun, 2008), Konstantinopolis Kapılarında (2012). Yazarın “bahadırlık romanı” olarak tanımladığı bu eserlerde, Malazgirt Zaferi ve Anadolu’nun Türkleşmesi gibi tarihi olaylar, klasik tarih anlatılarından farklı olarak bireysel onur, ahlaki düzen ve milletin karakteri üzerinden işlenir.

Hakkında Hazırlanan Tezler: Doktora Tezi: Mehmet Fidan, “Hikmet Temel Akarsu’nun Eserlerindeki Fantastik Ögeler ev Eğitim Odaklı Değerler”, Dan.: Prof. Dr. Osman Gündüz, Atatürk Üni. Eğitim Bilimleri Ens. Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi ABD, Erzurum: 2017, 326 s.

Repertuvara Alınmış Oyunları: Yazar Ajanı (DT), Asilzadeler – (Ömer Seyfettin'den Uyarlama; DT), Ekodekalog (DT), Osmanlı Sefiri, (Devlet Tiyatroları), Çevreci Dede (Çocuk Oyunu, DT), Çariçenin Fendi (DT), Malazgirt: Özgürlerin Kaderi (DT), Yurtdışı Sevdası (DT), Taşhan (DT), Tarihçiler (DT), Vandallar (DT), Ruhbanlar (Devlet Tiyatroları), Müridler (DT), Yanarım Aşkın Oduna Düşüben (DT), Özgürlük Başka Yerde (DT), Felekleri Temaşa (DT)

Repertuvara Alınmış Radyo Oyunları: Çalınan Tez (TRT), Taşhan (TRT), Yurtdışı Sevdası (TRT)

Yapıtları: Roman-Novella: *İligves İrepus, İst.: Kıyı, 1989 *Alelade, İst.: Bebekus, 1989 *Yenik Ordunun Subayları, İst.: Bebekus, 1990 *İstanbul Dörtlüsü: 1- Kaybedenler’in Öyküsü (Rock’n Roman), İst.: Can, 1998 *İstanbul Dörtlüsü: 2- İngiliz, İst.: İnkılâp, 1999 *İstanbul Dörtlüsü: 3- Küçük Şeytan, İst.: İnkılâp, 1999 *İstanbul Dörtlüsü: 4- Media, İst.: İnkılâp, 2000 *Kayıp Kuşak 1: Alaladelik Çağı, İst.: İnkılâp, 2000 *Kayıp Kuşak 2: Çaresiz Zamanlar, İst.: İnkılâp, 2001 *Kayıp Kuşak 3: Yeniklerin Aşkı, İst.: İnkılâp, 2001 *Kayıp Kuşak 4: Sevgili Superi, İst.: İnkılâp, 2001 *Ölümsüz Antikite 1: Aseksüel Koloni  ya da Antiope, İst.: Telos, 2002 *Ölümsüz Antikite 2: Siber Tragedya ya da İphigeneia, İst.: Telos, 2003; *Ölümsüz Antikite 3: Casus Belli ya da Helena, İst.: Telos, 2003 *Özgürlerin Kaderi, İst.: Nefti, 2008 *Konstantinopolis Kapılarında, İst.: Doğan Kitap, 2012 *Nihilist, İst.: Doğan Kitap, 2010 * Duygusal Yolculuklar 1: Symi'de Aşk, İst.: 1984, 2017 * Duygusal Yolculuklar 2: Sozopol'de Sonyaz, İst.: 1984, 2018 * Duygusal Yolculuklar 3: Elveda Venedik, İst.: 1984, 2022 *Duygusal Yolculuklar 4: Barselona'da Bir Gece, İst.: 1984, 2023 / Öykü: *Çaresiz Zamanlar, İst.: Varlık, 1993 *Babalar ve Kızları, İst.: İnkılâp, 2005 *Dekadans Geceleri, İst.: Varlık, 2008 *Şairlerin Barbar Sofraları ve Diğer Öyküler, İSt.: Doğan Kitap, 2013 / Hiciv: *Aydın Muhiti, (Hezarfen Hezeyan Çelebi adıyla) İst.: Boyut, 1995 / Monografi: *Lodoslaraltında Bostancı... Ve... Bağdat Caddesi, İst.: Heyamola, 2010 / Anı: *Matem Güncesi, İst.: Verita, 2023 / Oyun: *Osmanlı Sefiri- Bütün Oyunları: 1, İst.: Verita/Küçük Yayıncı, 2016 *Çariçe'nin Fendi-Bütün Oyunları: 2, İst.: Verita/Küçük Yayıncı, 2017 *Yunus Emre,: Yanarım Aşkın Oduna Düşüben-Bütün Oyunları: 3, İst.: Verita/Küçük Yayıncı, 2017 *Malazgirt: Özgürlerin Kaderi- Bütün Oyunları:4, İst.: Verita/Küçük Yayıncı, 2017 *Teolojik Dörtlü-Tragedyalar: Tarihçiler, Vandallar, Ruhbanlar, Müridler-Bütün Oyunları: 5, İst.: Verita/Küçük Yayıncı, 2017 *Gelenekten Cittaslow'a Taraklı, İst.: Verita/Küçük Yayıncı, 2018 *Rant Rezidans (Yazar Ajanı, Ekodekalog ve Rant Rezidans oyunları), Bütün Oyunları: 6, İst.: Verita/Küçük Yayıncı, 2019 *Yurtdışı Sevdası (Yurtdışı Sevdası, Taşhan ve Özgürlük Başka Yerde oyunları), Bütün Oyunları:7; İst.: Verita/Küçük Yayıncı, 2019   *Felekleri Temaşa (Felekleri Temaşa, Çalınan Tez ve Asilzadeler oyunları), Bütün Oyunları: 8,  İst.: Verita/Küçük Yayıncı, 2020 / Çocuk Kitapları: *Güzelçamlı’nın Kayıp Panteri, İst.: Can, 2005 *Çevreci Peri Masalları:1 - Çevreci Peri, Çizmeli Kedi, 2010 *Çevreci Peri Masalları:2 - İlham Perisi, Çizmeli Kedi, 2011  *Çevreci Dede, İst.: Doğan Egmont, 2013 *Çevreci Dede 2 - Kış Oyunları, İst.: Doğan Egmont, 2014 *Uzayı Peri, İst.: Çizmeli Kedi, 2011 *Çevreci Peri Masalları:3 - Uzaylı Peri, Çizmeli Kedi, 2011 *Çevreci Peri Masalları:4 – Sultan Peri, Çizmeli Kedi, 2013 *Çevreci Dede: Yaklaşan Tehlike, İst.: Doğan-Egmont, 2013 *Şapşal Şirinler Olimpiyat Yolunda, Çizmeli Kedi, 2014 *Çevreci Dede 2: Kış Oyunları, İst.: Doğan-Egmont, 2014 *Çevreci Dede 3: Çocuklar Dünyayı Kurtarabilir, İst.: Doğan-Egmont, 2016 *Birleşmiş Melekler, Çizmeli Kedi, 2016 Mimarlık: *Kültür Köprüleri-1/Selanik ve Kavala Bölgesindeki Osmanlı-Türk Mimari Mirası, (Meltem Ezel Çırpı, Seda Kaplan ve Nevnihal Erdoğan ile birlikte), Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi Vakfı, 2016 *Kültür Köprüleri-2/Üsküp ve Ohri Bölgesindeki Osmanlı - Türk Mimari Mirası, (Belma Alik ve Nevnihal Erdoğan ile birlikte), Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi Vakfı, 2016 *Edebiyatta Mimarlık, (Nevnihal Erdoğan ile birlikte), İst.: YEM, 2016 *Gelenekten Cittaslow'a Taraklı (Nevnihal Erdoğan'la birlikte), İst.: Verita, 2018  *Mimar Gözüyle Gelibolu, (Nevnihal Erdoğan ile birlikte), İst.: Verita, 2019 *Sinemada Mimarlık (Nevnihal Erdoğan ve Türkiz Özbursalı ile birlikte), İst.: 2020; güncellenmiş 3.baskı: İst.: YEM, 2025 *Çağdaş Türk Edebiyatında Mimarlık (Nevnihal Erdoğan ve Türkiz Özbursalı ile birlikte), İst.: YEM, 2021 *Çağdaş Dünya Edebiyatında Mimarlık, (Nevnihal Erdoğan ve Türkiz Özbursalı ile birlikte), İst.: YEM, 2021 *Çağdaş Edebiyatta Mimarlık (Türk ve Dünya” şeklinde iki ayrı kitap olarak yayımlanan eserlerin içerikleri, kapak tasarımı ve boyutu güncellenmiş yeni baskısı; Nevnihal Erdoğan ve Türkiz Özbursalı ile birlikte), İst.: YEM, 2025 *Felsefede Mimarlık (Nevnihal Erdoğan ile birlikte), İst.: YEM, 2025 *Opera ve Balede Mimarlık (Nevnihal Erdoğan ve Leyla Gafarova ile birlikte), İst.: YEM, 2025 / Derleme: *Perdede Notalar (Emre Karacaoğlu ve Yavuz Angınbaş ile birlikte), İst.: Verita, 2021 *Edebiyatta Denizcilik, Denizcilikte Edebiyat, (Emre Karacaoğlu ile birlikte), Naviga, 2022 *Edebiyatta Hukuk (Fırat Pürselim-Rana Hima-Sabri Kuşkonmaz-Türkiz Özbursalı-Fuat Sevimay'la birlikte), İst.: Papirüs, 2023 / Yabancı Dilde Yayınlanan Eserleri: (İngilizce): *Losers' Tale Kaybedenlerin Öyküsü, (Çev.: Emre Karacaoğlu), Amazon Kindle Book *Full Moon Party / Dolunay Partisi, (Çev.: Emre Karacaoğlu), Amazon Kindle Book *West End Girls, (Çev.: Emre Karacaoğlu), Amazon Kindle Book *Cihangir At Dawn / Şafak Vakti Cihangir, (Çev.: Emre Karacaoğlu), Amazon Kindle Book *My Canticle / Neşide’m, (Çev.: Emre Karacaoğlu), Amazon Kindle Book *Fathers and Daughters / Babalar ve Kızları, (Çev.: Emre Karacaoğlu), Amazon Kindle Book *Architecture in Fictional Literature, Bentham Books, 2021 *Love in Symi - Emotional Journeys:1 (Çev.: Nefise Mandaci), Amazon Kindle Book *Architecture in Contemporary Literature (Nevnihal Erdoğan'la birlikte), Bentham Books, 2023 *Architecture in Cinema (Nevnihal Erdoğan'la birlikte), Bentham Books, 2024 *Fall in Sozopol - Emotional Journeys:2 (Çev.: Nefise Mandaci), Amazon Kindle Book, 2024 *Architecture in Fictional Literature (Nevnihal Erdoğan'la birlikte), Bentham Books, 2025

Kaynaklar: TBEA, c. I, 2001, s. 42 / 2010, s. 49; M. Küpüşoğlu, “Bir Rock Romanı”, Cumhuriyet Kitap, S. 454, 29 Ekim 1998; Barlas Özarıkça, “Kadıköy Sound”, Varlık, Aralık 1998; M. Küpüşoğlu, “Küçük Burjuva Aydınının  Anatomisini Çıkardım”, Cumhuriyet Kitap, S. 541, 29 Haziran 2000; Hüseyin Su-Ömer Lekesiz, “Öykücüler ve Öykü Kitapları Sözlüğü -2”, Hece Öykü, S. 2, Nisan-Mayıs 2004, s. 148; Emre Karacaoğlu, “Bir İstanbul Yazarının Yitirilmiş ‘Hulya’ları”, Cumhuriyet Kitap, S. 952, 15 Mayıs 2008; Göktuğ Halis, “Özgür Olmanın Bedeli”, Radikal Kitap, 23 Mayıs 2008, s. 14; Hüseyin Aslan, "Beyhudelik Duygusuyla Sarsılmak", Radikal Kitap, S. 469, 12 Mart 2010, s. 10.

*Yayına Hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

*Yayınlanma Tarihi: 10 Mart 2026