METİN ELOĞLU

 (

11 Mart 1927, İstanbul -  11 Ekim 1985, İstanbul) 

Şair, ressam. Mehmet Metin, Mehmet Emin, Ali Haziranlı, Etem Olgunil ve Nil Meteoğlu imzalarını da kullandı. Nahide Hanım ile bahçıvan Hasan Efendi’nin oğlu. Bulgurlu ve Kısıklı ilkokullarını ve Üsküdar Sultantepe Ortaokulu’nu bitirdikten sonra sınavla Güzel Sanatlar Akademisi Resim Bölümü’ne girdi (1943); Seyfi Toray, Bedri Rahmi Eyuboğlu ve Ahmet Zeki Kocamemi’nin atölyelerinde çalıştı. 1946’da siyasal nedenle iki ay tutuklu kaldığı için akademideki kaydı silindi. 1947’de akademiye dönüp konuk öğrenci olarak derslere devam ederken askere alındı; disiplinsizliği yüzünden askerliği ancak beş yılda bitirebildi. Askerliği sırasında Diyarbakır, Sivas, Malatya, Siirt, Bingöl ve Elazığ’a gitti. Terhis olduktan sonra kısa bir süre İstanbul Belediyesi Park ve Bahçeler Müdürlüğü’ne bağlı Yıldız’daki bir birimde çalıştı. 1963'ten itibaren ressamlığı meslek edindi ve geçimini resimlerinin geliri ve yaptığı süsleme çalışmalarıyla sağladı. Soyut ve figüratif çalışmalarında lekeci bir anlayışı benimsedi. Yazar ve şair portreleri, “Genelev”, “Çıkmaz Sokak”, “Gecekondu Sofrası” gibi büyük kompozisyonlar ve İstanbul görünümleri yaptı. İstanbul, Aydın, İzmit, Konya, Mersin, İzmir, Ankara, Adana, Bursa gibi pek çok ilde sergi açtı. 1. DYO Sergisi’nde (1967) ve Yarımca Sanat Şenliği’nde (1976) birincilik ödülleri aldı. Sanat camiasında şair-ressam sıfatıyla tanındı. Eloğlu iki evlilik yaptı. İlk eşi Güzin Ergur’la 1957 'de evlendi, bu evliliğinden iki çocuğu oldu. Bu evlilik 1963'te sona erdi, aynı yıl ikinci evliliğini Nur Türetken ile yaptı.

Cenazesi 16 Ekim 1985'de  Çamlıca’da aile mezarlığına defnedildi. 

Yayımlanan ilk ürünleri 1943’te İzmir’de Kovan dergisinin üçüncü sayısında Mehmet Metin imzasıyla çıkan “Sabah Şarkısı” adlı bir şiirle 1944'te Servetifünun-Uyanış dergisinde yine Mehmet Metin imzasıyla çıkan Balıkçı Çocuklar Şehri adlı öyküsüdür. Garip akımı doğrultusunda, ancak kendine özgü şiir diliyle dikkati çekti. Vedat Günyol’un deyişiyle “Türk şiirinin bıçkın, hırçın ve külhan ağızlı uçarı şairi” olarak tanındı. Toplumsal yaşamı İstanbul argosuyla somutlaştıran yeni bir dil örgüsü kurdu. İstanbul, Kaynak, Fikirler, Seçilmiş Hikâyeler, Söz, Şairler Yaprağı, Türk Dili, Varlık, Yaprak, Yenilik dergilerinde yayımlanan acılı bir ironinin egemen olduğu şiirleriyle döneminin önde gelen şairleri arasında yer aldı. Vedat Günyol onun “şairane’liği ellerinin tersiyle şiirden atıp, senli benli günlük konuşma dilini benimseyen Garipçi’leri de aşarak ayıp kavramına bir doğallık, bir bağışlanırlık, hatta hatta bir sevimlilik” kazandırdığını belirtti. En önemli kitapları arasında sayılan Sultan Palamut için Rauf Mutluay, “Metin Eloğlu, düzensizliğine kızdığı toplum kurallarıyla dirliğine kavuşamadığı kişisel hayat arasında tedirgin ve öfkelidir. Bunu bazen inceden keskine giden yergi ve eleştirilerle, bazen tekil eylemlerini açıklayan içtenliğiyle ortaya koyar” görüşünü dile getirdi. Sultan Palamut kitabı daha matbaadayken toplatılır. Şaire “Örf ve adetleri tezyiften” dava açılır. Ankara’ya gidemeyen Eloğlu, avukatının duruşmaya katılmaması sonucunda bir ay hapis cezası alır, ceza ertelenir. İlk kitabı Düdüklü Tencere ile sonraki kitapları Sultan Palamut ve Odun’da Garip etkisini görmek mümkündür. 1961'de yayımlanan Horozdan Korkan Oğlan adlı kitabı ise Metin Eloğlu’nun şiirinde bir dönüm ve değişim noktası olarak görülür (Asım Bezirci)

Dost, Güney, Soyut, May, Papirüs dergilerinde yayımladığı şiirlerinde İkinci Yeni akımına yaklaşarak imgeyi ön plana çıkardı. Doğan Hızlan bu dönemdeki Eloğlu’nu “Dili ve yaşamın dilini tepe tepe kullanan şair” olarak tanımlarken, Atilla Özkırımlı “Yaşama sevinciyle dolu, eşyayı ve olayları hınzırca yakalayan bir şair” değerlendirmesini yaptı. 1960’lardan sonra İkinci Yeni’nin etkisinden çıktı; Memet Fuat’a göre, “yaşamdan kitaplara doğru kaydığı” bu dönemde, yeni bir şiir dili oluşturmak için aşırıya kaçan deneylere girişti. Bundan sonra, ilk şiirlerinde göze çarpan yaşama sevinci dolu dizelerine bir daha rastlanmadı. Özellikle Dizin’de, şiirindeki “toplumsal eleştiri” bağlamının zayıfladığı görüldü. Son dönem şiirlerinde resminin büyük etkisi görülür, oysa daha önce bunun tam tersi söz konusudur. 1955-62 arasında Yeditepe dergisinde resim eleştirileri, 1959-71 arasında Güney dergisinde değişik imzalarla yazdığı kitap tanıtımları yayımlandı. Asım Bezirci’nin hazırladığı, inceleme, seçme şiirler ve bibliyografyadan oluşan Metin Eloğlu kitabı 1971’de çıktı. 

Şiir, öykü, yazı ve söyleşileri Cumhuriyet, Değişim, Dost, Dönem, Edebiyat Dünyası, Fikirler, Gösteri, Güney, İstanbul, Kaynak, Kervan, Kovan, May, Milliyet Sanat, Papirüs, Pazar Postası, Seçilmiş Hikâyeler, Servetifünun-Uyanış, Sosyal Adalet, Soyut, Söz, Şairler Yaprağı, Türk Dili, Ulus, Varlık, Yaprak, Yeditepe, Yeni Edebiyat, Yeni Gazete, Yenilik gib dergilerde yayımlandı. 1950’ de Limasollu Naci ile Yeni Dergi’yi çıkardı. Dergi ancak üç sayı çıkabildi. 1955’te ise İlhan Selçuk’un yönettiği Kırk Bir Buçuk mizah dergisinde “Şekispir” takma adıyla “Demokrat Aile” başlıklı güldürüyü yayımladı. Bu güldürüden sonra kovuşturmaya uğradı (Asım Bezirci) 1960'ta Edip Cansever ile birlikte bir dönem Yeditepe dergisinin yönetiminde bulundu (Memet Fuat).

Ödül: "Dizin" ile 1972 TDK Şiir Ödülü'nü aldı. 

Yapıtları: Şiir: *Düdüklü Tencere, resimleyen Orhan Peker; Yeditepe, İst.: 1951 *Sultan Palamut, Seçilmiş Hikâyeler, Ank.: 1957 *Odun, Alpaslan Mtb., İst.: 1959 *Horozdan Korkan Oğlan, Ank.: Dost, Ank.: 1961 *Türkiye’nin Adresi, Yeditepe, İst.: 1965 *Ayşemayşe, Yar, İst.: 1968 *Dizin, Güney, İst.: 1971 *Yumuşak G, Baha Mtb., İst.: 1975 *Rüzgâr Ekmek, resimleyen Orhan Peker, Ada, İst.: 1978 *Hep, Adam, İst.: 1982 *Yine, İlk altı kitabının birlikte basımı; Adam, İst.: 1982 *Şiirce, son üç kitabının birlikte basımı; İst.: Adam, 1982 *Ay Parçası, Yazko, İst.: 1983 *Önce Kadınlar, Adam, İst.: 1984 *Bu Yalnızlık Benim, Toplu Şiirler, YKY, İst.: 2003 *İbresiz Bir Pusula, Kitaplarına Girmemiş Şiirler; haz. Turgay Anar; YKY, İst.: 2007 *Nedircik Yavrusu, haz. Selahattin Özpalabıyıklar, YKY, İst.: 2010. 

Öykü: *İstanbullu, haz. Turgay Anar, YKY, İst.: 2009. 

Yazı-Söyleşi: *İçli Dışlı – Yazılar, Söyleşiler, Soruşturmalar, haz. Turgay Anar, YKY, İst.: 2010.

Uyarlama: *Bektaşi Dedikleri, Oğuz Tansel ile; şiirleştirilmiş Bektaşi fıkraları; TİBKY, İst.: 1970. 

Derleme: *Garip Şiirler Antolojisi, Ümit Yaşar Oğuzcan ile; Yay, İst.: 1968. 

Mektup: *Canım Oğuzcuğum – Oğuz Tansel’e Mektuplar, haz. Ülkün Tansel, Çiğdem Tansel ve Aysıt Tansel; YKY, İst.: 2012.

Hakkında Yazılan Tezler: Hatice Çalışkan, "Metin Eloğlu'nun Şiirlerinde Mizah", YLT, Dan. Yrd. Doç. Dr. Soner Akpınar, Osmangazi Üni. SBE Türk Dili ve Edebiyatı ABD., Eskişehir: 2013, 150 s.; Asude Erdoğan, "Metin Eloğlu Şiirinde Modernist Dönüşüm", YLT, Dan. Doç. Dr.. Mehmet Kalpaklı, İhsan Doğramacı Bilkent Üni. Ekonomi ve Sosyal Bilimler Ens. Türk Dili ve Edebiyatı ABD, Ank.: 2016, 130 s.

Hakkında Yazılan Kitaplar: Asım Bezirci, Metin Eloğlu, İst.: 1971  *Bezirci, Asım. Metin Eloğlu, Edip Cansever: İnceleme, Antoloji., Evrensel, İst.: 2007 *Yrd. Doç. Dr. Özlem Fedai, Garip ve İkinci Yeni Kavşağında Bıçkın Bir Şair: Metin Eloğlu ve Şiiri, Şule, İst.: 2011 *İlker Şaguj, Metin Eloğlu Sözlüğü, 160. Kilometre, İst.: 2015.

Hakkında Hazırlanan Özel Sayı, Dosya ve Bölümler: Merdiven Şiir, S. 8, Nisan-Mayıs 2006

Kaynaklar: TBEA, c. I, 2001, 302-303/2010, 372; Nebioğlu, 246; Necatigil, İsimler, 139- 140; Özkırımlı, TEA, II, 438; “Eloğlu, Metin”, TDEA, III, 28; Kurdakul, Sözlük, 231; Karaalioğlu, 187; Muhtar Körükçü, “Düdüklü Tencere”, Varlık, S. 381, Nisan 1952; Âsaf Hâlet Çelebi, “Düdüklü Tencere”. Türk Sanatı, S. 29, Kasım 1954, 7-8; Erdal, Öz,  “Horozdan Korkan Oğlan”, Türk Dili, S. 116, Mayıs 1961; Konur Ertop, “Metin Eloğlu”, Varlık, S.  641, Mart 1965; Asım Bezirci, “Ayşemayşe Üstüne Konuşma”, söyleşi, Yeni Dergi, 5/50, Kasım1968, 373-377.; sım Bezirci, Metin Eloğlu, İst., 1971; Rauf Mutluay, 50 Yılın Türk Edebiyatı, İst., 1973, 285, 365; Behzat Ay, “Metin Eloğlu İle”, söyleşi, Varlık, S. 787, Nisan 1973, 12; Muzaffer Uyguner, “Yumuşak G”, Türk Dili, S. 290, Kasım 1975; Mehmet Salihoğlu,  “Metin Eloğlu ve Şiiri”, Türk Dili, S. 294, Mart 1976; Füsun Akatlı, "Divan Şiirinden Payıma Zırnık Düşmemiştir", söyleşi, Gösteri, S. 12, Kasım 1981; Şükran Kurdakul, "Dönemi İçinde Metin Eloğlu”, Hürriyet Gösteri, S. 60, Kasım 1985; Mustafa Köz, "Metin Eloğlu 'Şiiriyet'i”. Hürriyet Gösteri, S. 73, Ocak 1986; Özdemir İnce, "Metin Eloğlu ya da Bir Deryadil Bir Deryaneval”, Hürriyet Gösteri, S. 119, Ekim 1990, 20-25; Tarık Dursun K., “Metin Eloğlu 'Üsküdar Çocuğu'”, Varlık, S. 1078, Temmuz 1997; Murat Batmankaya, “Garip’in Nesebi Sahih Tek Çocuğu: Metin Eloğlu”, Varlık, S. 186, Mart 1998; Kaya Özsezgin, Türk Plastik Sanatçıları, İst., 1999, 190; Mehmet H. Doğan, “Eloğlu’nun Yeniden Doğuşu”, Kitaplık, S. 63, Temmuz-Ağustos 2003; Mustafa Köz, “Metin Eloğlu ‘Şiiriyet’i ”, Varlık, S. 1181, Şubat 2006; Mehmet Erte, “Metin Eloğlu Şiiri’ne Yaklaşma Çabası Gösterenler İçin (Gerçekten) Faydasız Sorular”, Merdiven Şiir, S. 8, Nisan-Mayıs 2006; Baki Ayhan T., “Eloğlu ve Şiir ve Argo”, Merdiven Şiir, S. 8, Nisan-Mayıs 2006; Murat Batmankaya, “Garip’in Nesebi Sahih Tek Çocuğu: Metin Eloğlu”, Merdiven Şiir, S. 8, Nisan-Mayıs 2006; Metin Celal, “Metin Eloğlu; Kendine Has Bir Şair”, Merdiven Şiir, S. 8, Nisan-Mayıs 2006; Ayşe Sevim, “Metin Eloğlu Şiiri Üzerine: Bir Okuma Denemesi”, Merdiven Şiir, S. 8, Nisan-Mayıs 2006; Ali Galip Yener, “Küçük Burjuvalar, Şiir ve Metin Eloğlu’ya Dair”, Merdiven Şiir, S. 8, Nisan-Mayıs 2006; Murat Yalçın, “Şairin Horozla İmtihanı!”, Gece Yazısı, S. 9, Mayıs 2006; Mustafa Şerif Onaran, “Metin Eloğlu Olayı”, Varlık, S. 1187, Ağustos 2006;  Macit Balık, "Metin Eloğlu”, Türk Dili, S. 700 Nisan 2010; Aslıhan Tüylüoğlu, “Eloğlu’nda Poetika, Hayal, S. 40, Ocak-Şubat-Mart 2012; Şerif Ali Bozkaplan, "Metin Eloğlu'nun Türkçesi", Prof. Dr. Mine Mengi Adına Türkoloji Sempozyumu (20-22 Ekim 2011) Bildirileri Kitabı, Adana: 2012, 583-588; Orhan Sarıkaya, "Metin Eloğlu’nun Şiirlerinde Toplumsaldan Bireysele Geçiş", Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, S. 29, 2014; İlker Şaguj, Metin Eloğlu Sözlüğü, 160. Kilometre, İst.: 2015; Asude Erdoğan, "Metin Eloğlu Şiirinde Modernist Dönüşüm", YLT, İhsan Doğramacı Bilkent Üni. Ekonomi ve Sosyal Bilimler Ens. Türk Dili ve Edebiyatı ABD, Ank.: 2016.

NURER UĞURLU

 (1940, Adana - ) 

Şair, çevirmen, yayıncı. 1958'de Mersin Lisesi’nden mezun oldu. İÜ Hukuk Fakültesi’nde bir süre okuduktan sonra öğrenimini tamamlamadan ayrıldı. Yayımcılık hayatına atıldı; kitap dağıtım kuruluşu Ge- Da’yı kurdu, Ok ve Örgün yayınlarının yöneticiliğini yaptı. İstanbul’da yaşıyor. 

İlk şiirleri 1955'te Adana’da yayımlanan Salkım dergisinde çıktı. Şiir ve yazıları Adam Sanat, Broy, Cumhuriyet, Dost, Türk Dili, Ulus, Varlık, Yeditepe, Yelken, Yeni a, Yeni Düşün, Yeni Edebiyat, Yeni Ortam, Yeni Ufuklar, Yusufçuk gibi dergi ve gazetelerde yayımlandı. “İlk şiirlerinde kendine özgü söyleyiş biçimleri arayan Uğurlu daha sonra toplumsal içeriği olan temalara yöneldi” (Şükran Kurdakul). Sözcüklerle oynamadan, toplumcu bir bakış açısıyla dengeli bir şiir dili yarattığı kabul edildi. Şiir, deneme ve araştırma kitaplarının dışında lise ve meslek liseleri için tarih ve Türk dili ve edebiyatı kitapları bulunmaktadır. 

Yapıtları: Şiir: *Masal, Yeditepe, İst.: 1964 *Türkiye’nin Mavisi, Gözlem Mtb., İst.: 1981 *Anadolu’nun Türküsü, Ok, İst.: 1984 *Yazıtlar, Ok, İst.: 1988; *Rüzgârdan Rüzgâra, Broy, İst.: 1993 *Mor Beyaz Arası, Örgün, İst.: 1998. 

Öykü: *Her Aşkın Bir Hikayesi, Örgün, İst.: 2003. 

Anı-Roman: *Orhan Kemal’in İkbal Kahvesi, Cem, İst.: 1972. 

Deneme: *Sürekli Bir İlkbahar, Broy, İst.: 1987 *Divan Bahçesi, Örgün, İst.: 1992.

Araştırma: *Bilmece Bildirmece, Örgün, İst.: 1984 *Nasreddin Hoca, Örgün, İst.: 1984 *Ömer Seyfettin, Örgün, İst.: 1984 *Dede Korkut Hikâyeleri, Örgün, İst.: 1992 *Atatürk’ün Yazdığı Geometri Kılavuzu, Örgün, İst.: 1997 *Yazı Devriminin Öyküsü/S. N. Özerdim,  Yenigün Haber Ajansı, İst.:1998 *Yemen - Savaşanlar Anlatıyor, Örgün, İst.: 1999 *Atatürk ve Türk Devrimi, Örgün, İst.: 2003 *Mustafa Kemal, Medeni Bilgiler, Örgün, İst.: 2004 *Mustafa Kemal, Arıburnu Savaşları, Örgün, İst.: 2005 *Gizli Belgelerle Rauf Orbay İsmet İnönü Kavgası 1.Perde 1922, Örgün, İst.: 2005 *Kürtler ve Şeyh Sait İsyanı, Örgün, İst.: 2006 *Mustafa Kemal, Anafartalar Savaşları, Örgün, İst.: 2007 *Gizli Belgelerle Rauf Orbay İsmet İnönü Kavgası 2.Perde 1922-1923, Örgün, İst.: 2007 *Sakarya - Savaşanlar Anlatıyor, Örgün, İst.: 2007 *Aşk Türkülerimiz, Örgün, İst.: 2009 *Halk Türkülerimiz, Örgün, İst.: 2009 *Harem-Gravürlerle Osmanlı Sarayı, Örgün, İst.: 2011 *Padişah Kadınları - Gravürlerle Osmanlı Sarayı, Örgün, İst.: 2011 *Türk Kavimleri, Örgün, İst.: 2012 *Oğuz Kağan Destanı, Örgün, İst.: 2012 *Çerkez Ethem Kuvvetleri Kuvayı Seyyare, Örgün, İst.: 2012 *Karadeniz'in Sürgün Türkleri, Örgün, İst.: 2013 *Kuzey Karadeniz Türkleri, Örgün, İst.: 2013 *Türk Adını Alan Türkler, Örgün, İst.: 2013 *Adriyatik'ten Çin Denizi'ne İlk Türkler, Örgün, İst.: 2013 *Günümüz Şaman Türkleri, Örgün, İst.: 2015 *Günümüz Çin'in Tutsak Türkleri, Örgün, İst.: 2016 *Hanım Ağa, Örgün, İst.: 2017 *Hanım Ağa II, Örgün, İst.: 2017 *Hanım Ağa III, Örgün, İst.: 2018 *Tarihte ve Günümüzde Kaybolan Klasik Türk Musikisi Makamları, Örgün, İst.: 2020 *İlk Türk Denizcisi Çaka Bey, Örgün, İst.: 2020.

Yayına Hazırlama: Uluslararası Yunus Emre Bilimsel Bildiriler, Örgün, İst.: 2016 *A. Fethi Okyar, Serbest Cumhuriyet Fırkası Hatıraları, Örgün, İst.: 2017

Çeviri: *Arnold J. Toynbee-Kenneth P. Kirkwood, Kasım Yargıcı ile; Türkiye Bir Devletin Yeniden Doğuşu, Örgün, İst.: 2009 *Helmuth Von Moltke, Kürdistan Dağlarından, E. Krahan ile; Örgün, İst.: 2010 *Wilhelm Radloff, Manas, Örgün, İst.: 2012

Kaynaklar: TBEA, c. II, 2001, 850-851/2010, 1055; Necatigil, İsimler, 370; Kurdakul, Sözlük, 621- 622; Karaalioğlu, 581-582; Özkırımlı, TEA, IV, 1176; “Uğurlu, Nurer”, TDEA, VIII, 455-456; Sennur Sezer, “Mor Beyaz Arasında Bir Şair”, Cumhuriyet Kitap, S. 381, 5 Haziran 1997; H. Kıvanç, “Şiirimizin Geçmişine Bakmak Zorundayız”, Cumhuriyet Kitap, S. 381, 5 Haziran 1997; Hakkı Özkan, “Mor Beyaz Arası”, Cumhuriyet Kitap, S. 381, 5 Haziran 1997.

HALİM UĞURLU

 

(10 Mart 1926, Taşkent/Konya -  25 Aralık 2001, İstanbul) 

Şair. Asıl adı Abdülhalim Uğurlu. A. Halim Uğur imzasını da kullandı. Zeynep Hanım ile maliyeci, Taşkent belediye başkanı Kâmil Uğurlu’nun oğlu. Oğullarından Tuluyhan Uğurlu piyanist ve bestecidir. 1938'de Taşkent İlkokulu, 1941'de Konya Ortaokulu, 1946'da İstanbul Taksim Erkek Lisesi ve 1950'de İÜEF Felsefe Bölümü’nden mezun oldu. 1947-50 arasında gazetecilik, 1958-72 arasında turizmcilik ve otelcilik, 1972-85 arasında sanayicilik yaptı. 1986’da emekliye ayrıldı. Uluslararası Yazarlar ve Gazeteciler Derneği (ATURJET) genel sekreterliği ve başkanlığı, Yazko genel sekreterliği yaptı. 1970-75 arasında Güreş Federasyonu astbaşkanlığında bulundu. Türk Basın Birliği onur üyesiydi; TYS, PEN Yazarlar Derneği ve Edebiyatçılar Deneği üyesiydi. Evli ve iki çocuk babasıydı. 

İlk şiiri 1944’te Büyük Doğu dergisinde çıktı. Şiirleri Edebiyat Dünyası, Gösteri, Güney, Papirüs, Son Çağ, Soyut, Türk Basın Birliği, Türk Dili, Yansıma, Yazko Edebiyat, Yenilik, Yeşil Giresun dergilerinde yayımlandı. Anadolu insanının acılarını, özlemlerini yansıtan şiirleriyle tanındı. İlkin aruz ve hece ölçüsünü kullandı, daha sonra serbest şiire yöneldi. İlk dönemlerde şiirinde sembolizmin, mistisizmin etkileri görüldü. Daha sonra toplumcu gerçekçi bir yaklaşımı benimsedi. Son dönem şiirlerinde ise şiirin hiçbir kurum ve kuralın buyruğuna girmeyen, ancak her şeyi kapsayan bir sanat olduğu görüşünden yola çıktı. Muzaffer Uyguner, Uğurlu’nun şiirleri için, “İnsana tasavvuf açısından yaklaşma çabası sezilen şiirlerinde Anadolu halkının sevecenliği görüldü. Toplumcu şiir anlayışı ise bir kavga şiiri olmaktan çok, çare bulma, yön verme şiiri” değerlendirmesini yaptı. Şairin sözcük derleme ve resim çalışmaları da vardır. 

Ödül: Gökağrı adlı kitabındaki “Anadolu Acısı” adlı şiiriyle 1970 TRT Sanat Ödülleri Yarışması'nda başarı ödülü aldı. 

Yapıtları: Şiir: *Asya Baharı, (Necip Fazıl Kısakürek’in önsözüyle) Berksoy B., İst.: 1950 *Değişim, A. Halim Uğurlu adıyla; Minnetoğlu, İst.: 1967 *Gökağrı, Yücel, İst.: 1971 *Zamanların Dili, Yeryüzü, İst.: 1974 *Türke Destan, Yeryüzü, İst.: 1974 *Kan Su Kesince, Yeryüzü, İst.: 1979 *Kıyamet Çiçekleri, Yeryüzü, İst.: 1988 *Sözcüklerde Uyanmak, Aksoy, İst.: 2000. 

Kaynaklar: TBEA, c. II, 2001, 850/2010, 1054-1055; Kurdakul, Sözlük, 621; Necatigil, İsimler, 370; Özkırımlı, TEA, IV, 1176; “Uğurlu, Halim”, TDEA, VIII, 455; Karaalioğlu, 581; Muzaffer Uyguner, Türk Dili, S. 61, 1988.

SEMİHA UÇUK

 

(1 Ocak 1924, İstanbul - ) 

Öykücü. Tam adı Fatma Semiha Uçuk. Fatma Kethüdaoğlu imzasını da kullandı. Hemşire Hatice Nigâr Hanım ile asker Mehmet Sait Uçuk’un kızı. Aile adı olan “Kethüdaoğlu”nu soyadı olarak alamamaları üzerine babasına rica ederek ilkokul yıllarında tutkunu olduğu yazar Cahit Uçuk’un soyadını almalarını sağladı. İlk ve orta okulu Tekirdağ ve İstanbul’da tamamladı; Edirne Lisesi’nden sonra İÜEF Türk Dili ve Edebiyatı ve Fransız Filolojisi bölümlerinde okudu. Hamburg'da Şarkiyat Enstitüsü'nde başladığı doktora çalışmasını annesinin hastalığı nedeniyle yarım bıraktı. 1950-75 arasında Ziraat Bankası İstanbul şubesinin kambiyo bölümünde çalıştı. Paris ve Nice'de bankacılık alanında staj yaptı. İstanbul’da yaşıyor. 
İlk öyküsü “Niçin? Niçin?” 1989’da Varlık’ta çıktı. Anı, röportaj, şiir, makale ve çevirileri Çağdaş Türk Dili,  Güneş (İsveç), İnsancıl, Kıyı, Şiir Ülkesi, Türk Dili gibi dergilerde yayımlandı. 1977-78 arasında New York’ta çıkan Türk Evi dergisinde “İstanbul Mektupları” adıyla bir dizi yazı yayımladı. 
Yapıtları: Öykü: *Uzaydan Gelen Kadın, Fatma Kethüdaoğlu adıyla; İnsancıl, İst.: 1993 *Martısız Deniz, İnsancıl, İst.: 1995 *Öğrenci Otobüsü, Güldikeni, Ank.: 1998 *Yakalayamadığım Günbatımı, Sone, İst.: 2005. 
Gezi: *Gezi Notları, İnsancıl, İst.: 1995. 
Biyografi: *İlhan Koman, Yaylacık Mtb., İst.: 1996.
Kaynaklar: TBEA, c. II, 2001, 850/2010, 1054; M. Aydın, Ne Yazıyor Bu Kadınlar, Ank., 1995, 86; Necla Saatçılar, “Öyküye Geç Başladığım İçin Hızlı Gidiyorum”, söyleşi, Cumhuriyet Kitap, S. 370, 20 Mart 1997; Muazzez Menemencioğlu, “Yazı’nın Rüzgârında Bir Yazar”, Cumhuriyet Kitap, S. 470, 18 Şubat 1999; Leyla Şahin, “Yazının Ateşi Hep Yüreğinde”, Cumhuriyet Kitap, S. 470, 18 Şubat 1999; Ayten Mutlu, “Öğrenci Otobüsünde Bir Öykücü”, Cumhuriyet Kitap, S. 470, 18 Şubat 1999; I. Kür, “‘İlhan Koman ’ İçin”, Cumhuriyet Kitap, S. 470, 18 Şubat 1999.

BEKİR FAHRİ

(1876, Midilli - 1938, İstanbul)

Romancı, yazar. İdiz soyadını aldı. Babası, Sadrazam Hilmi Paşa’nın yakınlarından Emin Efendi, annesi Asiye Hanım’dır. Midilli Rüşdiyesi ve Şam İdadisi’nde öğrenim gördü. 1897'de Ankara Mekteb-i Mülkiye-i Şahane’den mezun oldu. 1900’de Bayındır kaymakamlığına atandı. Jön Türk hareketlerine katıldı; önce Atina’ya sonra Paris’e geçti. 1904’te “Jön Türk hareketine katılmak için” Paris’ten Mısır’a gitti. Büyük Zafer’den sonra İstanbul’a döndü ve 1923’te öğretmen Emine Nimet Hanım’la evlendi. 1924'te oğulları Dündar Emin doğdu. 1910'da Piyano dergisini yönetti. Şiir, öykü ve yazıları Cumhuriyet, Düşünüyorum, Piyano, Rübap gibi  dergi ve gazetelerinde yayımlandı. 1913'te Rübab-ı Aşk romanını Rübap'ta tefrika etti. 1930’dan sonra İstanbul liselerinde Fransızca, Tarih, Coğrafya ve Felsefe öğretmenliği yaptı. 

Hakkında Yazılan Tezler: Abdullah Arslan, "Bekir Fahri (İdiz) Hayatı-Edebi Kişiliği-Eserleri", Dan. Yrd. Doç. Dr. Osman Gündüz, Atatürk Üni. SBE Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi ABD, Erzurum: 1996, 190 s.

Yapıtları: Roman: Jönler, Tabii Romanlar Kütüphanesi, Matbaa ve Kütüphane-i Cihan, İst.: 1326/1910; haz. Atilla Özkırımlı, İletişim, İst.: 1985; yb. yay. haz. Esra Sazyek, Kopernik, İst.: 2021.

Kaynaklar: TBEA, c. I. 2001, 163/2010, 203; Ahmet Nebil, "Muhterem Simalar: Bekir Fahri", Piyano dergisi, S. 13, 8 Teşrinisani 1326/21 Kasım 1910, 141-142; Baha Tevfik, “Jönler”, Teşvik, S. 2, 10 Temmuz 1326/23 Temmuz 1910, 2- 5; Çankaya, II- III, 342; Kudret, I, 378- 390; M. Ziya Bakırcıoğlu, “Bekir Fahri”, TDEA, I, 381.

 

SABİT

(1863, Saray kasabası, Bosna - 28 Ekim 1913, İstanbul) 

Şair. Tam adı Abdülkerim Sabit. İbnül Emin Mahmud Kemal, Son Asır Türk Şairleri’nde Abdülkerim Sabit’in İstanbul’da doğduğunu kaydeder. Fakat arşiv belgelerinde ve Sicill-i Osmnanî Zeyli’nde bugünkü adıyla Saraybosna’da doğduğu kayıt altındadır. Trabzon naibi Şerif Mahmut Bey’in oğlu. Bir süre özel öğrenim gördükten sonra girdiği Galatasaray Sultanisi’ni bitirmeden ayrıldı. Hariciye Tercüme Odası’na kâtip olarak girdi. Daha sonra çeşitli konsolosluklarda, Batum Başkonsolosluğu’nda bulundu. Hariciye Nezareti İstişare Odası muavinliği görevinden emekli oldu. Edirnekapı Mezarlığı’nda gömülüdür. 

Sabit Bey Tanzimat dönemi şair ve yazarlarından Muallim Naci’nin izinde yürüyenler arasında yer aldı. Aralarında Muallim Nâci, Şeyh Vasfi, Ahmed Rasim, Necib Nadir gibi isimlerin yer aldığı ve on beş günde bir yayınlanan  İmdadü’l Midâd mecmuasının kurucusu ve aynı zamanda imtiyaz sahibidir. Dergi, 1 Safer 1303 (Kasım 1885) ile 16 Rabiülahir 1303 (Ocak 1886) tarihleri arasında altı sayı yayımlanmıştır. Şiirleri İmdadü’l Midâd ve Tercüman-ı Hakikat'te yayımlandı. Şairin evinde iki kez yangın çıktı, son yangında önemli evrakları da yandı. 

Yapıtları: *Sabah-ı İnşirah, Mihran Mtb., İst.: 1302/1885 *İmdadü’l-midad, Şükûfezar, ?, ?.

Kaynaklar: TBEA, c. II, 2001, 706/2010, 877; İbnülemin, Şairler, III, 1543-1544; “Sabit Abdülkerim Bey”, TDEA, VII, 386; Macit Balık-Kürşat Şamil Şahin, "Abdülkerim Sabit ve Sabah-ı İnşirah’ı Üzerine Bir İnceleme", Researcher: Social Science Studies, c. 6, S. 4, 2018, 182-210

 

SÂBİT

 (?, Uziçe kasabası, Bosna - 1124/1712, İstanbul)

XVII-XVIII. yy. divan şairi. Asıl adı Alâeddin Ali olup “Sâbit” mahlasıdır. Doğum tarihi bilinmemekle birlikte hakkında araştırma yapan Rypka onun 1650 yılı civarında doğmuş olabileceğini söyler. İlk eğitimini Müftü Halil Efendi’den aldıktan sonra İstanbul’a gitti ve Kaptan-ı deryâ Seydizâde Mehmed Paşa’nın himayesine girdi. 1089/1678'de paşanın aracılığıyla mülâzım, aynı yıl La‘lîzâde ailesine damat oldu. Müderrisliğe başladıktan sonra Çorlu ve Burgaz kadılıklarında bulundu. 1098/1687'de Kırım Hanı Selim Giray’a bir kaside yazarak ondan görev istedi; ardından hana ithaf ettiği “Zafernâme” adlı manzumesi beğenilince sâniye rütbesiyle Kefe’ye kadı tayin edildi.

1103/1692'de Ebûsaidzâde Feyzullah Efendi’nin ikinci şeyhülislâmlığı döneminde Tekfurdağı (Tekirdağ) müftülüğüne getirildi ve Rüstem Paşa Medresesi’ne hâriç derecesiyle müderris oldu. Sekiz yıl kaldığı bu görevde iken "Edhem ü Hümâ" adlı mesnevisini yazmaya başladı, divanını tertip etti ve “Şehrî” mahlaslı bir de şair yetiştirdi. Mûsıle-i Sahn pâyesiyle 1112/1700'de Saraybosna mevleviyetine tayin edildi, iki yıl sonra görevden alındı. 1115/1703'te oğlu İbrâhim’i kaybetti. Râmi Mehmed Paşa’ya yazdığı, duygu ve şikâyetlerle yüklü dokuz kıtalık ünlü terciibendi bu üzüntülü dönemin ürünüdür. 1117/1705'de Konya mevleviyetine gönderildi, kısa bir süre sonra bu görevden ayrılıp İstanbul’a döndü. Zilkade 1119/Şubat 1708'de Diyarbekir mevleviyetine tayin edildi. Bu görevde iki yıl kalıp İstanbul’a döndü. Ölümüne kadar başka görev almadı. 3 Şâban 1124/5 Eylül 1712'de vefat etti. Mezarı Topkapı Maltepe Kabristanı’nda Mes̱nevî şârihi Sarı Abdullah Efendi’nin ayak ucundadır.

"XVIII. yüzyıl başlarında adından sıkça söz edilen Sâbit’in şiirlerinde yerli ve yeni olma özelliğinin birlikte yürüdüğü, divan şiirinin geleneksel ve duygusal idealizminin kırıldığı, realizm, müstehcenlik ve mizah gibi unsurlara yer verildiği görülmektedir. Sâbit halk ağzındaki kelimeleri atasözleri ve deyimlerle harmanlayarak şahsî bir üslûp oluşturmuştur. ... Şiirlerinde söz oyunlarıyla birlikte alay ve maddî hazlar önemli bir yer tutar. Konu ve biçim yönünden gelenekleri zorlaması, divan şiirinin alışılagelen konuları arasına günlük hayatı ve olayları katması bir tür yenilik olarak değerlendirilebilir." (Turgut Karacan)

"Nâdirî’ye nazîre olan “Mi‘râciyye”si son derece samimi ve şairane olup (kaside) türün(ün) önemli bir örneğidir. Didaktik ve realist karakterdeki “Ramazâniyye”si bu aydaki sosyal hayatın anlatıldığı coşkulu bir manzume olarak dikkat çeker. ... Vehbî, Nedîm, Sünbülzâde Vehbi, Enderunlu Fâzıl, Sürûrî gibi şairleri etkileyen Sâbit’in birçok şiirine Keçecizâde İzzet Molla tarafından nazîre yazılmıştır. Bayramiyye tarikatına olan ilgisi La‘lîzâde ailesinden, Mevlevîlik’le ilgisi de Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’ye duyduğu sevgiden kaynaklanan şair bunun dışında tasavvufa pek itibar etmemiş görünmektedir." (Turgut Karacan)

Sâbit’in bir divanı ile yarım kalmış bir mesnevisi yanında bazı küçük hacimli mesnevileri vardır. Bütün eserlerinin kendi el yazısıyla olan nüshaları Azerbaycan İlimler Akademisi’nde bulunmaktadır 

Yapıtları: *Divan: Klasik divan tertibinde olup bir mi‘raciyye, iki na‘t, otuz dokuz kaside, altı gazel-i müzeyyel, üç tahmîs, kırk dört tarih, 355 gazel, iki terciibend, kırk beş kıta, yirmi dört rubâî, 182 müfred ve beş lugazdan meydana gelmektedir. Çeşitli kütüphanelerde yaklaşık 60 nüshası bulunan divanın otuz sekiz nüshası İstanbul kütüphanelerindedir. Sekiz nüsha üzerinden karşılaştırmalı yayını Turgut Karacan tarafından yapıldı (Sivas: 1991). *Zafernâme: II. Süleyman zamanında Avusturya seferine çağrılan Kırım Hanı Selim Giray adına yazılmıştır. 426 beyitlik mesnevi Ebüzziyâ Mehmed Tevfik (İst.: 1299, 1311), ayrıca Turgut Karacan tarafından incelemeyle birlikte (Sivas: 1991) yayımlandı. *Edhem ü Hümâ: Yarım kalmış olan bu mesnevide Belh şehrinde sakalık yapan Edhem adındaki gencin hükümdarın kızı Hümâ’ya olan aşkı anlatılır. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’nde Sâbit külliyatı içinde en geniş nüshası yer alır. *Derenâme (Hâce Fesâd, Söz Ebesi): Müstehcen bir ilişkiyi konu alan 169 beyitlik mesnevidir. Mesnevi Turgut Karacan bir broşür halinde yayımlandı (Sivas: 1990). *Berbernâme: Doksan sekiz beyitlik bu müstehcen mesnevide Ali adında bir berber çırağının aldatılarak bir eğlenceye alet edilmesi anlatılır. Turgut Karacan tarafından yayımlandı (Çevren, XVII/76 [Mart-Nisan], Priştine 1990). *Amrü-Leys" adlı kırk üç beyitlik manzumesi (Sivas, 1990). Bazı kaynaklarda Sâbit’in bir hadîs-i erbaîn tercümesi ve şerhi yazıp 1120/1708'de III. Ahmed’e sunduğu da belirtilmektedir.

Hakkında Yazılan Tezler: Devrim Kalaycı Sevinç, "18. Yüzyıl Şairlerinden Sünbülzade Vehbi (Lutfiyye), Bosnalı Sabit, Enderunlu Vasıf ve Nedim'in Divan ve Mesnevilerindeki Atasözleri ve Deyimler", YLT, Dan. Prof. Dr. Süreyya A. Beyzadeoğlu, Trakya Üni. SBE Türk Dili ve Edebiyatı ABD, Edirne: 2007, 180 s.; Lejla Oener, "Bosnalı Aleaddin Sâbit Divânı'nın Tahlili", Doktora Tezi, Dan. Prof. Dr. Bayram Ali Kaya, Sakarya Üni. SBE, Sakarya: 2019, 555 s.; Gamze Aydın, "Bosnalı Sâbit Dîvânı'nın Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü", Doktora Tezi, Dan. Prof. Dr. İsmail Hakkı Aksoyak, Gzi Üni. SBE Türk Dili ve Edebiyatı ABD, Ank.: 2019, 2102 s.

Yapıtları: *Derenâme ya da Hâce Fesâd ve Söz Ebesi, haz. Turgut Karacan; Cumhuriyet Üni. Sivas: 1990 *Edhem ü Hüma, haz. Turgut Karacan; ; Cumhuriyet Üni., Sivas: 1990 *Amrü'l-leys,  haz. Turgut Karacan; ; Cumhuriyet Üni., Sivas: 1990 *Bosnalı Alaeddin Sâbit Divanı, haz. Turgut Karacan; Cumhuriyet Üni., Sivas: 1991 *Zafername, haz. Turgut Karacan; ; Cumhuriyet Üni., Sivas: 1991 .

Kaynaklar: Ferid Kam, "Bazı Şairlerimiz Hakkında Tahlilî İntikadî Mütâlaât: Sâbit I". Peyâm-ı Sabâh,  Nu: 1119, 5 Ocak 1922, 1-2; Ferid Kam, "Bazı Şairlerimiz Hakkında Tahlilî İntikadî Mütâlaât: Sâbit II", Peyâm-ı Sabâh,  Nu: 1126, 22 Ocak 1922, 1-2; Ferid Kam, "Bazı Şairlerimiz Hakkında Tahlilî İntikadî Mütâlaât: Sâbit III", Peyâm-ı Sabâh,  Nu: 1138, 29 Ocak 1922, 1-2; Ferid Kam,  "Bazı Şairlerimiz Hakkında Tahlilî İntikadî Mütâlaât: Sâbit IV". Peyâm-ı Sabâh,  1140, 5 Şubat 1922, 1-2; Ferid Kam, "Bazı Şairlerimiz Hakkında Tahlilî İntikadî Mütâlaât: Sâbit V". Peyâm-ı Sabâh,  Nu: 1146, 11 Şubat 1922, 1-2; Abdülbaki Gölpınarlı, Divan Şiiri: XVII. Yüzyıl, Varlık, İst.: 1954; Sâbit, Derenâme (ya da) Hâce Fesâd ve Söz Ebesi (haz. Turgut Karacan), Sivas: 1990, hazırlayanın girişi; Sâbit, Divan (haz. Turgut Karacan), Sivas: 1991, hazırlayanın girişi; Sâbit, Zafername (haz. Turgut Karacan), Sivas: 1991, hazırlayanın girişi; Sâbit, Edhem ü Hüma (haz. Turgut Karacan), Sivas: 1991, hazırlayanın girişi; M. Ferid Kam, “Bazı Şairlerimiz Hakkında Tahlîlî İntikādî Mütâlaat”, Peyâm-ı Sabah, S. 1119, 1126, 1133, 1140, 1146, İst.: 1922; Ömer Faruk Akün, “Sabit”, İA, X, 10-14; Turgut Karacan, "Sâbit", TDVİA, c. 35, İst.: 2008, 349-350; Yunus Kaplan, “Sâbit’in Şiirlerinde Atasözleri, Deyimler ve Halk Söyleyişleri”, Turkısh Studies, S. 4/4, Yaz 2009, 599-635; Yunus Kaplan, “Sâbit Divanı’nda Mahallîleşme ve 17. Yüzyıl Sosyal Hayat Unsurları”, Turkısh Studies, S. 4/5, Yaz 2009, 209-248; Ali Emre Özyıldırım, "Sâbit'in Türk Edebiyatı Yeri Üzerine Bazı Sorular", Türkbilig, S. 2012/23, 1-10; Mehmet Avçin, "Bosnalı Sâbit'in Edhem ü Hümâ Mesnevisinde Sosyal Hayata Dair Unsurlar", Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, c. 8, S. 41, Aralık 2015, 90-102.