17 Mayıs 2020 Pazar

CAN GÜRSES


(6 Temmuz 1989, İstanbul - )

2003-2007 yılları arasında yatılı okuduğu VKV Koç Özel Lisesi’nden Cervantes’in Don Kişot’u, Oğuz Atay’ın Tutunamayanlar’ı ve Bulgakov’un Usta ile Margarita’sı üzerinden ironi-yazar-toplum ilişkisini tartıştığı tezinden tam not alarak, International Baccalaureate (Uluslararası Diploma) ile mezun oldu. 2007-2010 yılları arasında okuduğu İngiltere’de The University of Kent’te Karşılaştırmalı Edebiyat ve Film Bölümleri’ni Krzysztof Kieślowski’nin Aşk Üzerine Kısa Bir Film, Mavi ve Veroniqué’in İkili Yaşamı filmleri üzerinden gerçekliğin kurmacalığını tartıştığı tezi ile en yüksek ikinci dereceyle bitirdi. 2010-2011 yılları arasında İskoçya’da The University of Edinburgh’ta Karşılaştırmalı Edebiyat dalındaki yüksek lisans eğitimini, Orhan Pamuk’un Beyaz Kale romanı ve Amin Maalouf’un Afrikalı Leo romanı üzerinden kimliğin Doğu-Batı ve ben-öteki parçalanmasını çözümlediği teziyle tamamladı. 2011-2012 yılları arasında Bilgi Üniversitesi’nde İngilizce Öğretmenliği Bölümü’nde Eleştirel Düşünce ile İngiliz Dili ve Edebiyatı derslerini verdi. 2013’ün ilk altı ayında "Öyle Bir Geçer Zaman ki" adlı televizyon dizisinin diyalog yazarlığını yaptı. 2011-2014 yılları arasında İnce ile Uzun serisinin ilk üç kitabını küçük ve büyük çocuklar için kaleme aldı. 2011’den başlayarak Bir+Bir dergisinde “Edebiyat Gardırobu” adlı köşesinde yazdı. 10 Ekim 2015 anısına yayınlanan Barış Portreleri kitabında Veysel Atılgan’ı “Kendime Kanat Yapsam Uçabilir miyim Anne?” hikâyesiyle anlattı. 2019’da “Zamanın Ötesindeki Diyar” adını verdiği sinema senaryosunu yazdı.  
Yazıları ve söyleşileri Kitap-lık, Radikal Kitap gibi dergi ve gazete eklerinde yayımlandı.
Ödül: Ölüyordum, Geçerken Uğradım kitabı Fikir Kulüpleri Federasyonu tarafından 2019’da roman ödülüne değer görüldü. 
Yapıtları: Roman: *En Güzel Günlerini Demek Bensiz Yaşadın, Doğan Kitap, İst.: 2014 *Kırık Beyaz, Doğan Kitap, İst.: 2015 *Ölüyordum, Geçerken Uğradım, Ayrıntı, İst.: 2017.
Çocuk Kitapları: *İnce ile Uzun I- Acıbadem Kurabiyesi, Doğan ve Egmont, İst.: 2014 *İnce ile Uzun II- Büyümüş de Küçülmüş Deniz Kızı, Doğan ve Egmont, İst.: 2014 *İnce ile Uzun III- Kazablanka, Doğan ve Egmont, İst.: 2014
Çeviri: *Ursula K. Le Guin, Günün Geç Vakitleri, Ayrıntı, İst.: 2017.
Kaynaklar: Beste Sezen Ateşpare, "Toplumun bütün arızaları sofra başında çıkıyor", söyleşi, Radkal Kitap, S. 677, 7 Mart 2014, 10; Doğan Kitap internet sitesi, erişim tarihi: 17 Mayıs 2020; Ayrıntı Yayınları internet sitesi, erişim tarihi: 17 Mayıs 2020.  

SEZGİN KAYMAZ


(25 Ocak 1962, Erfelek/Sinop - ) 

Yazar. Ebe Saliha Hanım ile sağlık memuru Hasan Kaymaz’ın oğlu. Beş yaşında ailesiyle Konya'ya göçtü. İlkokulu Konya'da okudu. Konya Maarif Koleji’ni bitirdi. Hacettepe Üni. İngiliz Dil Bilimi’ni son sınıfta, AÜ Hukuk Fakültesi’ni üçüncü sınıfta bıraktı. 1976’dan itibaren Türkiye Hentbol Ligi’nde ve milli hentbol takımında oynadı; 1993-97’de milli takımı çalıştırdı. Birinci lig futbol takımlarından Ankaragücü’nde antrenörlük yaptı. Hentbol üzerine araştırmaları vardır. Ankara’da yaşıyor; evli, bir çocuk babası. Fantastik bir yazar olarak kabul edildi. 
Kitapları daha önce sırasıyla İletişim Yayınları ve April Yayıncılık tarafından yayımlandı, halen Kırmızı Kedi Yayınları tarafından yayımlanıyor.
Yapıtları: Roman: *Uzunharmanlarda Bir Davetsiz Misafir, İletişim, İst.: 1997*Geber Anne!, İletişim, İst.: 1998 *Kaptanın Teknesi, İletişim, İst.: 1999 *Lucky, İletişim, İst.: 2000 *Zindankale, İletişim, İst.: 2004 *Medet, İletişim, İst.: 2007 *Ateş Canına Yapışsın, İletişim, İst.: 2008 *Kün, İletişim, İst.: 2013 *Deccal'in Hatırı, İletişim, İst.: 2014 *Kısas, İletişim, İst.: 2014 *Son Şura, April, İst.: 2015 *Farfara, April, İst.: 2017 *Nefha, Kırmızı Kedi, İst.: 2019. 
Öykü: *Sandık Odası, İletişim, İst.: 2005 *Bakele, April, İst.: 2015 *Bugün Bize Kim Geldi, April, İst.: 2016 *Benyusuf, Kırmızı Kedi, İst.: 2019. 
Kaynaklar: https://sezginkaymaz.wordpress.com/; http://kun.iletisim.com.tr/; “Hentbolden Gelen Yazar”, Negatif, Nisan 1997; A. Ömer Türkeş, “Kaptanın Teknesi”, Virgül, S. 19, Mayıs 1999; Asuman Kafaoğlu-Büke, "Şeytanın Kırk Yıllık Hatırı", Radikal Kitap, S. 677, 7 Mart 2014, 6; İletişim Yayınları internet sitesi, erişim tarihi: 16 Mayıs 2020.


4 Mayıs 2020 Pazartesi

AYŞE GÜREN


(1970, Kayseri - )

Çevirmen, yazar. İstanbul'da yaşıyor.
Yapıtları: Öykü: *Süreduran, Çınar, İst.: 2010.
Çocuk Kitabı: *Şemsiyesine Saklanan Adam, Kuraldışı, İst.: 2015 *Gökten Yağan İkizler Aşkına / Miryalı Sarp Sakin'e Göre Dünya 1 , Can, İst.: 2016 *Dinozor Kuşları / Miryalı Sarp Sakin'e Göre Dünya 2, Can, İst.: 2016 *Uykusuz Ayılar Kahvesi, Kuraldışı, İst.: 2019 *Kaptan Kâzım'ın Sağ Yanağı, Can, İst.: 2020.
Çeviri: *Annie Thebaud-Mony, Çalışmak Sağlığa Zararlıdır, Ayrıntı, İst.: 2012 *Fleur Daugey, Dünya Gezgini Kuşlar, Kuraldışı, İst.: 2018 *Huber Reeves, Orman, Kuraldışı, İst.: 2020 *Huber Reeves, Biyoçeşitlilik, Kuraldışı, İst.: 2020.
Kaynaklar: Can Çocuk Yayınları internet sitesi, erişim tarihi: 4 Mayıs 2020.

25 Nisan 2020 Cumartesi

KENAN AKANSU


(15 Eylül 1923, Kadıköy / İstanbul - ) 

Şair. Deniz subayı Beykozlu Ahmet Cevat’ın oğludur. İlk ve ortaokulu Kadıköy’de okuduktan sonra Haydarpaşa Lisesi’ni bitirdi. İÜEF Coğrafya Bölümü’nün son sınıfından ayrıldı. İstanbul Vakıflar Başmüdürlüğü'nde çalıştı, 1971‘de emekli oldu. Fethiye Kansu ile evliydi. Erdem adını verdikleri çocukları ölünce sekiz aylık bir çocuğu evlat edindiler. 2004'te evlatlıklarının zoruyla Kadıköy'deki dairesini satıp Didim'de kiraladıkları eve taşındı. Parasızlık ve yaşadığı güçlükler nedeniyle eşiyle birlikte Söke Huzurevi'ne yerleştirildi. 
Doğan Kardeş dergisinde çocuk şiirleri yayımlandı (1947-48). Şiirleri Çağrı, Çocuk Yuvası, Denge, Eflatun, Güvercin, Kadın, Öğretmen, Petek, Sanat Dünyası, Şairler Yaprağı, Tarla, Türk Basın Birliği, Türk Dili, Yelken, Yenilik, Varlık, Zeren gibi dergilerde yayımlandı. Şiirlerinin yanı sıra güfte de yazdı. Televizyon reklamlarında oynadı.
Yapıtları: Şiir: *Yanık Türkü, Durum, İst.: 1959 *Çocuk Bahçesi, Çocuk şiirleri, Sanat B., İst.: 1961 *Zeytin Gözlüm, Çınar Mtb., İst.: 1965 *Buruk Yaşantı, Halk B., İst.: 1968 *Mutluluk Beni Arasın, Minnetoğlu, İst.: 1976 *Akansu’dan Damlalar, seçme şiirler, Ufuk Mtb., ?, 1986 *Onar Damla, 1994. 
Antoloji: *Çocuk Dünyası, 1963. 
Kaynaklar: “Akansu, Kenan”, TDEA, I, 85; Karaalioğlu, 29; TBEA, c. I, 2001, 42; Nevzat Çalıkuşu, Ihlamur, S. 44, Temmuz 2016.

17 Nisan 2020 Cuma

DİLEK ŞENDİL


Kadıköy Maarif Koleji ile İÜEF Amerikan Kültürü ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi. 
Yapıtları: Çeviri: *Richard Clogg, A Concise History of Greece/Modern Yunanistan Tarihi, İletişim, İst.: 1997 *Zvi Alpeleg, Filistin Ulusal Hareketinin Kurucusu Hacı Emin El-Hüseyni, İletişim, İst.: 1999 *Timothy Findley, Pilgrim/Ölümsülük ve Pilgrim, Can, İst.: 2001 *Doris Lessing, Mara and Dann/Mara ile Dann, Can, İst.: 2001 *Maria Todorova, Balkanlar'ı Tahayyül Etmek, İletişim, İst.: 2003 *Iain Pears, The Dream of Scipio/Scipio'nun Düşü, Can, İst.: 2004 *Julia Alvarez, In the Name of Salomé/Salomé Ureña, Can, İst.: 2004 *Amid Çaduri, Freedom Song/Özgürlük Şarkısı, Can, İst.: 2004 *Ann Patchett, Bel Canto/Bel Canto, Can, İst.: 2004 *Diane Fortenberry, Tom Melick, (Haz.), Tarih Boyunca Sanat – Dünya Sanat Tarihinde Üsluplar ve Akımlar, YKY, İst.: 2005 *Joyce Carol Oates, The Tattooed Girl/Dövmeli Kız, Can, İst.: 2005 *Robert T. Kiyosaki, Zengin Çocuk Akıllı Çocuk, Alfa, İst.: 2006 *Robert T. Kiyosaki - Sharon L. Lechter, Zengin Babanın Kehaneti, Alfa, İst.: 2006 *Robert T. Kiyosaki, Nakit Akışı - Ölçüm Çeyreği, Alfa, İst.: 2006 *Ian Hodder, Çatalhöyük: Leoparın Öyküsü, YKY, İst.: 2006 *Gerald MacLean, Doğuya Yolculuğun Yükselişi: Osmanlı İmparatorluğu’nun İngiliz Konukları, YKY, İst.: 2006 Jeannette Angell, Callgirl/Telekız, Can, İst.: 2006 *Robert T. Kiyosaki, , Zengin Babanın Yatırımcılık Kılavuzu, Alfa, İst.: 2007 *Robert T. Kiyosaki-Sharon L. Lechter, Genç Emekli, Zengin Emekli, Alfa, İst.: 2007 *Robert T. Kiyosaki, Zengin Baba Yoksul Baba, Alfa, İst.: 2007 *Jeannette  Angell, Madame/Madam, Can, İst.: 2007 *Lawrence Durrell, The Dark Labyrinth/Karanlık Labirent, Can, İst.: 2007 *John Gray, Saman Köpekler: İnsanlar ve Diğer Hayvanlar Üzerine Düşünceler, YKY, İst.: 2008 *Alberto Manguel, Geceleyin Kütüphane, YKY, İst.: 2008 *Tony Judt, Savaş Sonrası: 1945 Avrupa Tarihi, YKY, İst.: 2009 *Amelie Kuhrt, Eski Çağ'da Ortadoğu, İş Bankası, İst.: 2009 *Stella Rimington, Kaçak Avı, YKY, İst.: 2009 *Stella Rimington, Gizli Ajan, YKY, İst.: 2010 *Robert T. Kiyosaki, İş Okulu, Alfa, İst.: 2010 *Martin Amis, Görüş Evi, YKY, İst.: 2010 *Necib Mahfuz, Aşk Zamanı, Kırmızı Kedi, İst.: 2011 *Kate Atkinson, Güzel Haber Ne Zaman Gelir?, YKY, İst.: 2012 *Tony Judt, Kötülük Kol Gezerken, YKY, İst.: 2012, Tony Judt, Anılar Şalesi, YKY, İst.: 2013 *Beatrice Forbes Manz, Timurlu İran'ında İktidar, Siyaset ve Din, İş Bankası, İst.: 2013 *Margaret Atwood, Tufan Zamanı, Doğan Kitap, İst.: 2013 *Karen Armstrong, Mitlerin Kısa Tarihi, Alfa, İst.: 2014 *Janet Souter, O’Keeffe, YKY, İst.: 2014 *Ian Rankin, Başkasının Mezarı, YKY, İst.: 2014 *Ian Rankin, Ölüleri Anmak, YKY, İst.: 2014 *Julie Berry, Bir Sır Saklı İçimde, Dex, İst.: 2014 *Washington Irving, Hayalet Süvari, Alfa, İst.: 2015 *Ian Rankin, Veda Müziği, YKY, İst.: 2015 *Michael Byrne, ŞAnsa Bak, YKY, İst.: 2016 *Stella Rimington, Açık Sır, YKY, İst.: 2016 *Alberto Manguel, Gezgin, Kule ve Kitapkurdu – Metafor Olarak Okur, YKY, İst.: 2016 *Alistair Hicks, Küresel Sanat Pusulası 21.Yüzyıl Sanatında Yeni Yönelimler, YKY, İst.: 2016 *Margaret Atwood, Penelope, Alfa, İst.: 2017 *Tony Judt, Olgular Değişince – Denemeler, 1995 – 2010, YKY, İst.: 2017 *Erik Jan Zürcher, (Der.), Askerlik “İşi”-Askerî İşgücünün Karşılaştırmalı Tarihi (1500-2000), İletişim, İst.: 2017 *John Le Carre, Güvercin Tüneli, Alfa, İst.: 2018 *John Fred - Ian Hodder, Uygarlığın Doğusunda Din, Alfa, İst.: 2018 *David Grossman, Aslanın Balı, Alfa, İst.: 2018 *Alexander McCall Smith, Angus, Alfa, İst.: 2018 *Victor Pelevin, Dehşet Miğferi, Alfa, İst.: 2019 *Michel Faber, Ateş Müjdesi, Alfa, İst.: 2019 *Milton Hatoum, Eldorado Öksüzleri, Alfa, İst.: 2019 *Waller R. Newell, Tiranlar – Gücün, Adaletsizliğin ve Terörün Tarihi, YKY, İst.: 2019 *Margaret Atwood, DelliÂddem, Doğan Kitap, İst.: 2019.
Kaynaklar: Yapı Kredi Yayınları internet sitesi, erişim tarihi: 17 Nisan 2020; Can Yayınları internet sitesi, erişim tarihi: 17 Nisan 2020; İletişim Yayınları internet sitesi, erişim tarihi: 17 Nisan 2020; Alfa Yayınları internet sitesi, erişim tarihi: 17 Nisan 2020; Doğan Kitap internet sitesi, erişim tarihi: 17 Nisan 2020.

6 Nisan 2020 Pazartesi

ABDULLAH SABRİ

ABDULLAH SABRİ / (1867, Bursa – 1939, İstanbul)

Şair, yazar. Soyadı Karter. Abdullah Sabri İbn-i Ali imzasını da kullandı. Öğrenimini İstanbul’da yaptı. 1889’da Mülkiye Mektebi’nden mezun olduktan sonra çeşitli devlet görevlerinde bulundu. Bu arada Sivas’ta yayımlanmakta olan vilayet gazetesinin başyazarlığını yaptı. II. Meşrutiyet’in ilanıyla birlikte Bursa mebusu olarak Meclis-i Mebusan’da yer aldı (1908-12). Daha sonra Kırşehir mutasarrıflığında, Aksaray, Edirne, Mersin valiliklerinde bulundu. Milli Mücadele’ye katıldı ve Cumhuriyet’in ilanından sonra Şûra-yı Devlet üyeliğine getirildi, 1932’de emekli oldu. 1936’da 1182 cilt kitabını Bursa Orhangazi İl Halk Kütüphanesi’ne bağışladı. Bunlar arasında 18 yazma ile kendi el yazısıyla hazırlanmış ve Divanü Lügati’t-Türk’te yer alan Türkçe sözcüklerin anlamlarını açıklayıp yerlerini gösteren 22 ciltlik Açar (Anahtar) başlıklı çalışması da bulunmaktadır.

Yapıtları: Şiir: *İmdat, Eskişehir: Ticaret Mtb., 1919 / Diğer: *Osmanlı Tarihi, (manzum), [Birinci kısım], İst.: Mekteb-i Sanayi Mtb., 1311/1895 *Çiftçim Diyor ki, (manzum) 1920 *Açar, (yazma sözlük, Orhangazi İl Halk Ktp.).

Kaynaklar: TBEA c. I, 2001, s. 7/2010, s. 7; Çankaya, II, 193; “Karter, Abdullah Sabri”, TDEA, V, s. 202.

*5 Mart 2026 tarihinde güncellendi.

Yayına Hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

 

ABDULLAH CEVDET

ABDULLAH CEVDET / (9 Eylül 1869, Arapgir / Malatya - 28 Kasım 1932, İstanbul)

 

Düşünce adamı, siyasetçi, şair, yazar ve çevirmen.  Cevdet, İbn-i Ömer Cevdet, Karlıdağ, Bir Kürt, Hacı Şakir imzalarını da kullandı. Ailesi sonradan Karlıdağ soyadını aldı. Ömeroğulları sülalesine mensup olan yazarın babası, Diyarbakır birinci tabur katiplerinden Hocazade Ömer Vasfi Efendi'dir. Osmanlı ve Türkiye'de Batıcılık akımının önde gelen isimlerinden birisidir. II. Meşrutiyet dönemi düşünce yapısının şekillenmesinde etkili oldu. Dönemindeki ana düşünce akımlarının çerçevesinde kendine özgü görüşler geliştirerek düşünce tarihinde özel bir yer edindi. Türkiye’nin ilk kadın ve işçi hakları savunucularındandır. Tıp, felsefe, sosyoloji, siyaset alanlarında yetmişten fazla eserin yazarı veya çevirmenidir.

İlk eğitimini babasından ve mahalle imamı olan amcasından aldı. İlk öğrenimini Hozat ve Arapkir'de yaptı. 1885'te Elaziz Askeri Rüştiyesi’ni bitirdi. 1887'de Askeri Tıbbiye İdadisi’nden, 1894'te Askeri Tıbbiye’den mezun oldu. Bu arada 3 Haziran 1889’da diğer tıbbiyeli arkadaşları İbrâhim Temo, İshak Sükûtî, Mehmed Reşid ve Hikmet Emin ile birlikte, daha sonra İttihat ve Terakkî Cemiyeti adını alacak olan İttihâd-ı Osmânî Cemiyeti’nin ilk kurucuları arasında yer aldı. 1895'te Göz hastalıkları ihtisası yaparken siyasi hareketlere karıştığı iddiasıyla tutuklandı ve Trablusgarp Hastanesinde çalışmak üzere sürgün edildi. 1897'de Avrupa’ya kaçtı. Cenevre’de, ilk sayısı 1 Kânunuevvel 1897’de yayımlanan Osmanlı mecmuasının yöneticileri arasında yer aldı ve derginin başyazarı oldu. Aynı zamanda, cemiyetin yayın organı olarak Mısır’da çıkan Kānûn-ı Esâsî ile Romanya’da yayımlanan Sadâ-yı Millet, Cenevre ve Londra’da neşredilen Kürdistan dergilerine “Bir Kürt” takma adı ile yazılar yazdı. 1889’da İbrahim Temo, İshak Sükûti, Mehmet Reşit ve Hikmet Emin ile birlikte “İttihad-i Osmani Cemiyeti” adlı bir örgüt kurdu. Sonradan İttihat ve Terakki’ye dönüşen bu cemiyet 1908 Devrimi’ne önayak olmuş, 1918’e kadar devlet yönetimine egemen olmuştur. Göz hastalıkları ihtisası yaparken siyasi hareketlere karıştığı iddiasıyla tutuklandı ve 1895’te Trablusgarp hastanesinde çalıştırılmak üzere sürgün edildi. 1897’de Avrupa’ya kaçtı. Cenevre'ye geçerek Tunalı Hilmi ve Dr. Çerkez Mehmet Reşit gibi Jön Türklerle buluştu. İkiye bölünen Jön Türkler’den Ahmet Rıza Bey grubuna katıldı. İshak Sükûti ile birlikte derneğin yayın organı olan Osmanlı dergisi çevresinde yer aldı, saray ve yönetim karşıtı yazılar yazdı. Bir ara affa uğrayarak 1903’e kadar Viyana elçiliğinde doktorluk yaptı. Siyasî faaliyetlerini gizlice devam ettirdiğini saraya bildiren büyükelçi Mahmut Nedim Paşa’yı tokatlaması üzerine 1903’te Avusturya’dan sınırdışı edildi. Cenevre’ye dönerek Ethem Ruhi Bey ile buluştu; Osmanlı İttihat ve İnkılap Cemiyeti’ni kurdu ve örgütün yayın organı olarak yeniden Osmanlı gazetesini çıkardı. 1904’te İçtihat adlı bir basımevi kurdu. Basımevinde batılılaşma yanlısı eserler bastı, İlk sayısı 1 Eylül 1904 tarihini taşıyan İçtihat dergisini çıkardı. 1904 yılından öldüğü 1932 yılına kadar dönem dönem kesintiye uğramakla birlikte İçtihad’ı çağrıştıran Cehd, İşhâd, İştihâd, Âlem, Eski İçtihad isimleri altında Cenevre, Mısır ve İstanbul’da bu dergiyi yayımlamayı sürdürdü. 1905’te Kahire’ye gitti, 1905’te Cenevre’de kısa bir süre görüşme imkânı bulduğu Mısırlı reformist din alimi Muhammed Abduh’un fikirlerinden etkilendi. Aynı yıl Osmanlı hükümetinin baskısı sonucu İsviçre hükümeti kendisini sınırdışı ettiğinde, basımevini Kahire’ye taşıdı. Kahire’de Teşebbüs-ü Şahsi ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti'nin önemli bir üyesi haline geldi. 1906’da başlayan ve bazı vergilerin kaldırılması ile birlikte meşrutiyet talebini de dile getiren Erzurum ayaklanmasını destekleyen yazılar yazdı. Meşrutiyet ilan edildiğinde hemen yurda dönmedi, bir süre daha Mısır’da kaldı. 1911’de İstanbul’a döndü. Dergisi birkaç defa kapatıldı, kovuşturmaya uğradı, mahkûm oldu. Bu kapatılmalar sonrasında dergi değişik adlarla çıkmaya devam etti. 59. sayısı Cehd adıyla (1913) çıktıktan sonra pek çok sayı İşhad, İştihad, Âlem-i Ticâret ve Sanâyi isimleriyle yayımlandı. Ölümüne kadar dergideki etkinliğini, telif ve çeviri çalışmalarını sürdürdü. Olaylı bir cenaze töreninden sonra Merkezefendi Mezarlığı’na defnedildi.

1890'da Ludwig Büchner’in Kraft und Stoff adlı kitabının bir bölümünü Fizyolociya-i Tefekkür adıyla Türkçe’ye çevirdi. Félix Isnard, Karl Vogt, Ernest Haeckel ve Spencer’in tesiri altında kaldı, aynı tarihlerde Dimâğ (1890), Fizyolociya ve Hıfz-ı Sıhhat-i Dimâğ ve Melekât-ı Akliyye (1894) adlı kitaplarını yayımladı. Şiirleri, yazıları ve çevirileri; Âlem-i Ticâret ve Sanâyi, Âzad, Cehd, Genç Türk, Hak, Hetav-ı Kürd, İçtihad, İkdam, İşhad, İştihad, Jin, Kānûn-ı Esâsî (Mısır), Maârif, Musavver Cihan, Resimli Kitap, Roj-u Kürd, Sadâ-yı Millet (Romanya), Selâmet-i Umûmiyye, Sırât-ı Müstakîm, Şehbal, Türkiye, Yirminci Asır gibi dergi ve gazetelerde yayımlandı. Otuz yılda 358 sayı çıkardığı İçtihat dergisindeki yazıları, şairliği, çevirileri ve altımıştan fazla yapıtıyla fikir hayatımızda yankılar yaratmış, dinsizlikle suçlanmış, tartışmalara yol açmıştır.

Askeri Tıbbiye’deki öğrenciliği sırasında edebiyatla da ilgilendi ve şiir yazmaya baş-ladı. Abdülhak Hamid'in isteğine uyarak şiirlerini kitap haline getirdi. Ömer Cevdet adıyla ilk şiir kitabı Hiç’i yayımladı (1890). İlk eserlerinde özellikle Namık Kemal, Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamid ve Halit Ziya'nın etkileri sezilir. Yine öğrencilik yıllarında birtakım fikir ve felsefe denemeleri yazdı. Yurtdışına ilk gidişinde yayımladığı Kahriyat adlı kitabında ise istibdat karşıtı vatan ve özgürlük şiirleri yer alır. Bu arada Fransızca şiir kitapları da yayımladı. Bu tarihten sonraki yoğun etkinlikleri sırasında daha çok siyasal ve düşünsel yayımlar yapan Abdullah Cevdet’in, Karlıdağdan Ses ve Düşünen Musiki adlı iki şiir kitabında, öncekilere göre daha lirik ve güçlü şiirleri yer alır. Dünya görüşünde ateist ve materyalist olan Abdullah Cevdet’in bu fikirleri şiirlerinin birçoğuna da yansımıştır.

Hakkında Hazırlanan Tezler: Yüksek Lisans Tezleri: Ramazan Uçar, "Abdullah Cevdet'te Din ve Batılılaşma", Danışman: Prof. Dr. Münir Kostaş, Ankara Üni. SBE, Felsefe ve Din Bilimleri ABD, Din Sosyolojisi BD, Ank.: 1997, 192 s.; Refik Bürüngüz, "Abdullah Cevdet and the Garpçilik Movement", Dan.: Yrd. Doç. Dr. Tufan Buzpunar, Fatih Üni. SBE, Tarih ABD, İst.: 2005, 104 s.; Sevda Ayluçtarhan, "Dr. Abdullah Cevdet's translations (1908-1910): The making of a westernist and materialist 'culture repertoire' in a 'resistant' Ottoman context", ingilizce, Dan: Prof. Dr. Saliha Paker, Boğaziçi Üni. SBE, Çeviribilim ABD, İst.: 2007, 247 s.; Yalın Alpay, "A glimpse into the first racist approach in the ottoman empire: The 'scientific' racisim of Abdullah Cevdet'", ingilizce, Dan.: Yrd. Doç. Dr. Ahmet Ersoy, Boğaziçi Üni. SBE, İst.: 2007, 202 s.; İsmail Çebi, "Dr. Abdullah Cevdet'in Düşüncesinde Madde Anlayışı", Dan. Prof. Dr. Teoman Duralı, İstanbul Üni. SBE, Felsefe ABD, İst.: 2010, 115 s.; Dilek Sekmez, "Abdullah Cevdet Düşüncesinde Ahlak", Dan. Doç. Dr. Ahmet Çapku, Kırklareli Üni. SBE, Felsefe ABD, Kırklareli: 2018, 140 s.; Muhammet İslam Durak, "Bilim ve Modernleşme Perspektifinde Bir Osmanlı Entelektüeli: Doktor Abdullah Cevdet", Dan. Doç. Dr. Yusuf Yıldız, Bolu Abant İzzet Baysal Üni. SBE, Tarih ABD, Bolu: 2018, 136 s.; Nurhan Karazeybek, "Abdullah Cevdet'in Musiki ile Tedavi Adlı Eserinin Değerlendirilmesi", Dan. Dr. Öğr. Üyesi, Hasan Akdağ, Uşak Üni. SBE, Geleneksel Türk El Sanatları ABD, Uşak: 2019, 95 s.; Ahmet Fatih Ceyhan, "Accommodating İslam and Modernity: The Case of Abdullah 's Ictihad (1904-1926)", Dan. Prof. Dr. Nurullah Ardıç, İstanbul Şehir Üni. SBE, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler ABD, İst.: 2019, 110 s.; Şeyma Özel, "Bir Sorunsal Olarak Abdullah Cevdet, Ziya Gökalp ve Erol Güngör'de Batılılaşma", Dan. Prof. Dr. İlyas Doğan, Ankara Hacı Bayram Veli Üni. Lisansüstü Eğitim Ens. Kamu Hukuku ABD, Ank.: 2020, 170 s.

Doktora Tezleri: Kemal Özdemir, Doktor Abdullah Cevdet'in Edebi Dünyası, Abdullah Cevdet'in Şiirlerinin İncelenmesi", Dan. Doç. Dr. Mehmet Törenek, Atatürk Üni. SBE, Türk Dili ve Edebiyatı ABD, Erzurum: 2003, 313 s.; Sevim Zehra Kaya, "Modern Türk Edebiyatında Sosyal Kaygı Abdullah Cevdet, Mehmet Âkif Ersoy ve Ziya Gökalp'in Edebi Eserleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir Çalışma", Dan. Prof. Dr. M. Fatih Andı, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üni. Lisansüstü Eğitim Ens., Türk Dili ve Edebiyatı ABD, İst.: 2021, 364 s.

Yapıtları: Şiir: Hiç, İst.: Mahmut Bey Mtb., 1307/1890 *Tuluat, İst.: Âlem Mtb., 1308/1891 *Ramazan Bahçesi, İst.: Kasbar Mtb., 1308/1891 *Türbe-I Masumiyet, İst.: İstepan Mtb., 1308/1891 *Masumiyet, İst.: İstepan Mtb., 1311/1893 *Kabriyat, Cenevre: Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti Mtb., 1315/1897 *Karlıdağ’dan Ses, İst.: İçtihat, 1931 *Düşünen Musiki, İst.: Milli Mecmua Mtb., 1932 / Fransızca şiir: *Fièvre d’ame, Paris-Viyana; 1901 *La Lyre Turque, Paris-Viyana; 1902 *Les Quatrains maudits et les Rêves orphelins, Paris: Librairie de la Plume, 1903 *Rafale de Parfums, Cenevre: Imp. Internationale, 1905 *Viola Semper Florens, Kahire: 1908 / Diğer: *Mahkeme-i Kübra, Paris; 1895 *İki Emel, Kahire: Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti Mtb., 1316/1898 (Giyom Tel çevirisine yazdığı önsöz); Hadd- i Tedîb, Ahmet Rıza Bey’e Açık Mektup, 1903, Paris; *Fünun ve Felsefe ve Felsefe Sanihaları, 2. bas. Kahire: Matbaa-i İçtihat, 1906 *Uyanınız! Uyanınız!, Kahire: Matbaa-i İçtihat, 1907 *Bir Hutbe: Hemşerilerime, Kahire: Matbaa-i İçtihat, 1909 *İstanbul’da Köpekler, Kahire: Matbaa-i İçtihat, 1909  *Yaşamak Korkusu, İst.: Matbaa- i Cihan, 1326 /1910 *Cihan-ı İslama Dair Bir Nazar-ı Tarihi ve Felsefi, İst.: Necm-i İstiklal Mtb., 1922 *Mükemmel ve Resimli Adab- ı Muaşeret Rehberi, İst.: Yeni Mtb., 1927 /Çeviri: *L. Büchner, Fizyolociya-i Tefekkür (Kraft und Stoff ’un bir bölümü), 1890 *L. Büchner, Goril (Natur und Geist), 1894 *Schiller, Giyom Tel (Guillaume Tell), 1896 *V. Alfieri, İstibdat, 1899 Byron, Şiyon Mahbusu (Prisoner of the Chillon), 1904 *V. Alfieri, Hükümdar ve Edebiyat, 1905 *Gustave Le Bon, Ruhü ’l-akvam, 1907 *William Shakespeare, Hamlet, 1908 *William Shakespeare, Jül Sezar (Julius Caesar), 1908 *R. Dozy, Tarih-i İslamiyet (Essai sur l ’histoire de l’Islamisme), 1908 *William Shakespeare, Makbet (Macbeth), 1909 *L. Büchner, Fenn-i Ruh, 1911 *William Shakespeare, Kral Lir (King Lear), 1912 *J. Weber, Asırların Panoraması yahut Tarih-i Kâinata Bir Nazar, 1913 *Gustave Le Bon, Dün ve Yarın: Asrımızın Nusûs-ı Felsefiyesi, 1914 *Rubaiyat-ı Hayyam ve Türkçeye Tercümeleri, 1914 *G. Le Bon, Avrupa Harbinden Alınan Psikolociyai Dersler, 1918 *William Shakespeare, Antuan ve Kleopatra (Antony and Cleopatra), 1921 *Dilmesti-i Mevlana ve Gazali’de Marifetullah, Rubaiyat-ı Gazali, Örfi’de Şiir ve İrfan, 1921 *Gustave Le Bon, İlm-i Ruh-i İçtimai, 1924 *Voltaire, Rahip Mesliye’nin Vasiyetnamesi Hakkında (Le testament du crué J. Meslier), 1924 *Baron Motono, Bir Zekâ-yı Feyyaz: Doktor Gustave Le Bon’un İlim ve Tefekkür Âleminde Gördüğü İş, 1925 *O. Buyse, Umumi ve Âli Amerika Terbiye Usulleri, 1925-26 *J. M. Guyau, Terbiye ve Veraset (Education et Hérédité), 1927 *J. Novicow, Harp ve Sözde İyilikler, 1927 *J. Meslier, Akl-ı Selim (Le Bon Sens), 1928 *J. M. Guyau, Bir Filozofun Şiirleri, 1930 *Gustave Le Bon, Ameli Ruhiyat, 1931.

Kaynaklar: TBEA c. I, 2001, s. 6-7/2010, s. 6-7; Kurdakul, Sözlük, s. 9-10; Necatigil, İsimler, s. 11; Ergun, Türk Şairleri I, 295-299; M. Ş. Hanioğlu, Bir Siyasal Düşünür Olarak Abdullah Cevdet ve Dönemi, İst.: 1981; M. Ş. Hanioğlu, “Abdullah Cevdet”, DİA, I, s. 90-93; Şerif Mardin, Jön Türklerin Siyasi Fikirleri 1895-1908, Ank.: 1964, s. 162-185; M. Orhan Okay, Büyük Türk Klasikleri, c. X, s. 296-304; M. Orhan Okay, “Abdullah Cevdet”, TDEA, I, s. 11-12; Ülken 1966, I, s. 387-405; İbnülemin, Şairler, I, s. 244-247; Ergun, I, s. 211-214; Zeki Arıkan, "Abdullah Cevdet ve Dönemi", Tarih İncelemeleri Dergisi, c. 1, S. 1, 1983, s. 219-226; Gökçen Tunalı- Faruk Alpkaya, “Dr. Abdullah Cevdet Bey’in Şiir Serüveni”, Gergedan, S. 4, Haziran 1987, s. 100-102; Yunus Emre Tansu, "Osmanlı İmparatorluğu’nda Batıcı Düşünce Çerçevesinde Dr. Abdullah Cevdet ve İctihad Dergisi", Tarih ve Gelecek Dergisi, c. 4, S. 1, 2018, s. 113-142; Mürsel Tekin, "Pozitivist Anlayışın Son Dönem Osmanlı Düşüncesi Üzerindeki Etkisine Bir Örnek: Abdullah Cevdet", Kırklareli Üni. Sosyal Bilimler Dergisi, c. 3, S. 2, 2019, s. 205-218; Sevim Zehra Kaya, "Abdullah Cevdet’in Din Algısında Tezahür Eden Toplumsal Kaygı", FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, S. 17, 2021, s. 751-796; Abdullah Uçman, “Abdullah Cevdet”, YYOA, I, s. 11-12.

*Yayına Hazırlayan: Şükrü Kırkağaç

*5 Mart 2026 tarihinde güncellendi.