ABDAL MUSA Tekke Şiiri / (XIV. yy.)
Azerbaycan'ın Hoy kasabasında doğdu. Menkıbeleri
Osmanlı Devleti’nin kuruluşu ile ilgili rivayetlere karışan ve Bektâşî
an‘anesinde önemli bir yeri olan Anadolu abdallarından biridir.Hacı Bektaş
Veli'nin amcası Haydar Ata'nın oğlu olan, Hasan Gazi'nin oğludur. Kaygusuz
Abdal Menkıbesine göre "Kösre Musa"
adıyla da anılır. Abdal Musa Sultan, Horasan Erenlerinden ve Hz.
Peygamber soyundandır. 14. yy. da yaşadığı ve Osmanlıların Bursa'yı fethi
yıllarında Orhan Bey'in askerleriyle savaşlara katıldığı ve büyük yararlılıklar
gösterdiği tarihi kaynaklarda yazılıdır.
Belîğ’in, Bursa’nın fethinden önce
Buhara’dan gelen kırk abdaldan biri olarak gösterdiği Abdal Mûsâ,
Âşıkpaşazâde’de Bektâşî olarak zikredilir. Taşköprizâde, Âlî ve Hoca Sâdeddin
gibi tarihçiler, onun Bursa’nın fethinde Sultan Orhan’la birlikte olduğuna ve
Geyikli Baba ile aralarında yakın bir münasebetin bulunduğuna işaret ederler.
Meşhur Bektâşî velîsi Kaygusuz Abdal’ın Abdal Mûsâ’dan icâzet alışı, Kaygusuz
Abdal Menâkıbı’nda genişçe anlatılmaktadır. Bazı Bektâşî kaynaklarında ve
Finike yakınlarındaki Kâfî Baba Tekkesi kitâbesinde Abdal Mûsâ “pîr-i sânî”
lakabı ile anılmakta ve kurduğu tekke, Bektâşîliğin dört dergâhından biri
sayılmaktadır. Bektâşî âyini icra edilirken çevreye serilen on iki posttan on
birincisinin Ayakçı Şah Abdal Mûsâ Sultan Postu şeklinde adlandırılması, onun
Bektâşîler arasındaki yerinin önemini göstermektedir.
Bursa'nın fethine katıldıktan sonra
Manisa, Aydın ve Denizli yöresinde bulundu. Daha sonra
Teke (Antalya) iline giderek Elmalı yakınlarında Tekeköy'e yerleşti, burada
günümüze kadar gelmiş bulunan bir zaviye yaptırdı. Abdal Mûsâ, Âşıkpaşazâde’de Bektaşî olarak zikredilir.
Abdal Musa Sultan Velayetnamesi, günümüz Türkçesi ile Saadettin Nüzhet Ergun, Süleyman
Fikri Erten, Adil Ali Atalay, Abdurrahman Güzel gibi araştırmacılar tarafından birkaç kez yayımlandı.
Hakkında Yazılan Kitaplar: Kaygusuz Abdal’ın Mensur Eserleri, Ank.: KTB, 1983;
İsmet Zeki Eyüboğlu, Abdal Musa. İst.: Geçit Ktb., 1991; Abdurrahman
Güzel, Kaygusuz Abdal Menâkıbnâmesi, Ank.: TTK, 1998;
Abdurrahman Güzel, Abdal Musa Velâyetnâmesi, Ank.: TTK, 1999; Musa Seyirci, Abdal Musa Sultan, İst.:
Der, 1999 *Adil Ali Atalay, Abdal Musa Sultan ve Velayetnamesi, İst.: Can, 2000
Kaynaklar: Necdet, Tekke, s. 165-167, 518; Süleyman Fikri, Antalya Livâsı Târihi, İst.:1338-40, s. 192; Sadettin Nüzhet [Ergun], Bektaşî Şairleri, İst.: 1930, s. 125; Sadettin Nüzhet [Ergun], Türk Şairleri, İst.: ?, I, s. 164-170; M. Fuad Köprülü, “Abdal Mûsâ” (not ve ilâvelerle neşreden Orhan F. Köprülü), TK, XI/124, 1973, s. 198-207; M. Fuad Köprülü, “Abdal Mûsâ”, Türk Halk Edebiyatı Ansiklopedisi, İst.: 1935, I, s. 61-64; Ahmet Yaşar Ocak, “Kalenderîler ve Bektâşîlik”, Doğumunun 100. Yılında Atatürk’e Armağan, İst.: 1981, s. 299-302; Orhan F. Köprülü, "Abdal Mûsâ", TDVİA, c. 1, İst.: 1988, s. 64-65.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder